'Ik denk dat kinderen van verslaafde ouders de machteloosheid van Mikal herkennen'

Op de bank, die ook dienstdoet als bed, zit Mikal. Er schalt muziek door de ruimte. Mikal kijkt naar zijn half aangeklede en benevelde ouders die ongecontroleerd dansen. Please shoot me, gebaart hij naar de camera.

Hotel Amerika bevat veel intieme scènes zoals hierboven beschreven. De documentaire raakt aan de realiteit van miljoenen Amerikanen die door de huizencrisis in goedkope hotels wonen, ook wel flophouses genoemd. Voor Amerikanen die geen appartement kunnen betalen is leven in een vervallen hotel het alternatief voor leven op straat.

Kun je meer vertellen over de ontstaansgeschiedenis van de film?
Monica Strømdahl:  ‘Eigenlijk had ik helemaal niet het voornemen om een film te maken. Ik werkte aan een project waarin ik mensen fotografeerde die in flophouses wonen. Daarvoor verbleef ik in verschillende hotelkamers. Mijn methode was om in te checken in een hotel en eerst mensen te leren kennen voordat ik ze fotografeerde. Zo ontmoette ik mensen met interessante verhalen.’

Uiteindelijk kwam ik in een hotel terecht waar Mikal en zijn ouders aan de overkant van de gang woonden. Ik raakte met hen in gesprek en zocht hen regelmatig op. Ik pakte het voorzichtig aan: het duurde drie weken voordat ik een eerste foto van ze nam. Gaandeweg besloot ik een film te maken, omdat ik alleen via dit medium recht kon doen aan de complexiteit van de situatie en het gezin. Mikal was, net als zijn ouders, verbaal sterk en hij had inzicht in zijn situatie. Anders dan bij andere gezinnen die ik ontmoette, had ik het vertrouwen dat Mikal later wel in staat zou zijn om de cirkel van armoede te doorbreken. Veel mensen die opgroeien in armoede lukt het niet om armoede te overwinnen, maar ik wilde een verhaal vertellen dat juist verder gaat dan de statistieken.

Mikal woonde vanaf zijn geboorte tot zijn vijftiende in die motelkamer. Zijn situatie was extreem, maar niet uniek. Ik heb namelijk veel mensen ontmoet die jaren of zelfs een decennium in dezelfde hotelkamer hebben gewoond, terwijl ze dachten dat hun verblijf tijdelijk was. Ik wilde onderzoeken wat het betekent om permanent vast te zitten in een tijdelijke situatie.

Daarnaast wilde ik de menselijke kant van flophouse-bewoners laten zien. Op websites als Tripadvisor las ik reviews waarin mensen de meest kleinerende dingen schreven over flophouse-bewoners. Dit ontmenselijkt hen en ik wilde een tegengeluid laten horen. Voor Tonya, Jason en Mikal is wonen in een goedkoop hotel een verbetering. Iedereen heeft behoefte aan onderdak.'

In de documentaire zien we veel scènes waarin Jason en Tonya onder invloed zijn van drank. Heb je op dit soort momenten nooit de neiging gehad om de kinderbescherming te bellen?
 ‘Het is naïef om te denken dat je Mikal helpt door de kinderbescherming te bellen. Dit wordt vaak geopperd door mensen die wel vertrouwen hebben in het systeem. Jason, Tonya en Mikal hebben juist geleerd dat ze daarop niet kunnen vertrouwen.

Daarnaast zou ik het contact met hen verliezen. Dan had ik Hotel Amerika niet kunnen maken, terwijl ik juist denk dat andere kinderen zich gerepresenteerd voelen door deze film. Met de documentaire wil ik die kinderen helpen. Ik denk dat kinderen van verslaafde ouders de machteloosheid van Mikal herkennen. In de film is er een scène waarin hij tegen zijn vader zegt dat zij moeten stoppen met drinken. Zijn vader erkent zijn gevoelens, maar zegt tegelijkertijd dat er niets zal veranderen. Uit die scène blijkt dat Mikal, als kind van het gezin, de rol van de volwassene op zich moet nemen.’

Je filmt vooral binnen de vier muren van de hotelkamer. Waarom heb je hiervoor gekozen?
‘Ik wilde bij de kijker een gevoel van claustrofobie oproepen. Claustrofobie gaat in wezen over de angst om niet vrij te kunnen bewegen. Dit leek me een passende manier om in beeld te brengen wat het betekent als je, net als Mikal, je thuissituatie wil veranderen, maar hier niet toe in staat bent. Daarnaast is het een goede manier om te laten zien wat armoede betekent; je hebt minder opties en keuzevrijheid.'

Hotel Amerika bevat veel intieme scènes. Het lijkt alsof het gezin op een gegeven vergeet dat er een camera is. Hoe heb je dat voor elkaar gekregen?
‘De camera is voor mij een middel om mensen te leren kennen. Tegelijkertijd denk ik niet dat er zoiets bestaat als een pure werkelijkheid als er een camera in de ruimte is. Ik denk dus niet dat ik mijzelf als maker onzichtbaar heb gemaakt, maar ik ben er wel in geslaagd om op de achtergrond te blijven.

Natuurlijk duurde het wel even voordat ze de camera konden negeren. Ik heb het gezin drie jaar gevolgd en verbleef meerdere keren per jaar een maand bij hen, waarbij ik hen dagelijks bezocht. Ik bekeek per dag of het handig was om te filmen. Het is niet zo dat ik móest filmen. Juist daardoor ontstond een vertrouwensband.'

Hoe gaat het nu met Mikal?
‘Ik ben ontzettend trots op Mikal. In de zomer wordt hij twintig. Hij woont nog bij zijn vader, maar hij wordt steeds zelfstandiger. Hij heeft een baantje in de horeca en wil later graag studeren, het liefst iets in de richting van elektronica of computers. Ook wil hij graag zijn rijbewijs halen. Daarnaast krijgt hij psychologische hulp. Ik heb er alle vertrouwen in dat Mikal later een beter leven kan creëren voor zichzelf.’