‘Het is best een statement om in deze tijd een liefdesverhaal te vertellen’
Regisseur Suzanne Raes over de documentaire ‘We Had a Plan’

Na tien jaar ongedocumenteerd in Nederland te hebben gewerkt, keren Paul en Daniel terug naar de Filipijnen. Samen hebben ze een plan voor hun toekomst. De documentaire ‘We Had a Plan’ volgt alle perikelen en onverwachte wendingen die daarmee gepaard gaan. NPO Doc sprak met regisseur Suzanne Raes tijdens IDFA, waar de film in première ging.

We Had a Plan
Na tien jaar illegaal in Nederland werken, keren Paul en Daniel terug naar de Filipijnen, met een plan voor hun toekomst.
Hoofdpersonen van wie je gaat houden
Het is onmogelijk om naar We Had a Plan te kijken zonder van Paul en Daniel te gaan houden. Gedroomde hoofdpersonen voor een documentaire, moet regisseur Suzanne Raes gedacht hebben.
‘Ik vind het heel leuk dat ze zo ontzettend verschillend zijn’, vertelt de regisseur liefdevol. ‘Paul heeft altijd plannen en dromen, Daniel is heel stabiel en praktisch. Ze steunen elkaar door dik en dun en zijn vergroeid met elkaar. Ze werken bovendien keihard om hun dromen waar te maken. Dat maakt hen heel geschikt voor een documentaire.’
Maar hoe kom je zulke perfecte personages tegen? Niet moeilijk: Raes leerde Paul kennen omdat hij lange tijd haar schoonmaker was.
Ik dacht: ik ben ontzettend stom als ik dit verhaal laat gaan.
‘Hij zag natuurlijk de filmposters bij mij in huis hangen’, vertelt de filmmaker. ‘Omdat ik veel thuis werk en we vaak samen koffie dronken vroeg hij me op een dag of ik geen film over hem en zijn man wilde maken,’ Dat vond ik eerst een beetje ongemakkelijk. In 2008 maakte ik namelijk ook al een documentaire over mijn schoonmaakster: De Huizen van Hristina. Ik vond dat ik niet twee keer dezelfde film kon maken.’
De regisseur veranderde van gedachten toen bleek dat Paul en Daniel na tien jaar Nederland gingen verlaten om in de Filipijnen hun familie te zien en een nieuw leven op te bouwen. Ze hadden daar een appartement gekocht dat ze via Airbnb wilden verhuren en Daniel wilde weer werken als verpleegkundige. Raes: ‘Ik dacht: ik ben ontzettend stom als ik dit verhaal laat gaan. Ik wilde zo graag weten hoe het hen verder verging.’

Het onzichtbare zichtbaar maken
Dat We Had a Plan net als haar eerste documentaire over haar schoonmaker gaat, wil niet zeggen dat Raes twee dezelfde films heeft gemaakt.
In De Huizen van Hristina blijf je als kijker bij het hoofdpersonage in de huizen die ze schoonmaakt, in We Had a Plan zie je het leven van de hoofdpersonages dat ze door schoon te maken willen leven. ‘Eigenlijk begint We Had a Plan waar de De Huizen van Hristina stopt’, aldus de regisseur.
Toch komen beide films voort uit dezelfde drijfveer: het zichtbaar maken van onzichtbaren: ‘Er wordt nog steeds gediscussieerd of mensen zonder papieren strafbaar zijn of niet. Mensen strafbaar stellen voor het niet hebben van het juiste papiertje, vind ik heel erg. Die strafbaarheid zorgt ervoor dat ongedocumenteerden bang zijn om zichtbaar te zijn. Alleen al door rood rijden is voor hen een risico, je kan immers altijd het land worden uitgezet.
Ongedocumenteerde arbeidsmigranten zijn allemaal mensen met bijzondere verhalen die iets bijdragen aan de maatschappij
Raes vindt het belangrijk om een gezicht te geven aan die anonimiteit en te laten zien wat ongedocumenteerde arbeidsmigranten bijdragen. ‘We hebben deze mensen nodig in onze maatschappij om bepaald werk te doen, maar tegelijkertijd zijn er politieke partijen die willen dat ongedocumenteerd zijn een misdaad is. Daar kan ik met mijn hoofd niet bij. Het zijn allemaal mensen met bijzondere verhalen die iets bijdragen aan onze maatschappij. Hen een gezicht geven is voor mij een belangrijke drijfveer.’

Het verhaal van binnenuit
Suzanne Raes maakte We Had a Plan niet alleen. Al vroeg in het maakproces ging ze de samenwerking aan met coregisseur en cameravrouw Venice De Castro Atienza en een Filipijnse crew. Zij haakten direct aan toen Paul en Daniel teruggingen naar Manilla. ‘Ik filmde hen tot en met hun vertrek vanaf Schiphol en zij stonden klaar op het vliegveld van Manilla om de aankomst te filmen,’ blikt Raes terug. ‘Mijn producent Ilja Roomans en ik zijn later een periode naar de Filipijnen geweest om samen met Venice een aantal dagen te filmen en de stijl en thema’s van de film af te stemmen. Vervolgens heeft Venice acht maanden alleen gedraaid en hielden we via zoom contact.’
De samenwerking met lokale makers was volgens de regisseur cruciaal. ‘Doordat we dit met Filipijnse partners maakten, konden we Paul en Daniel zo lang van dichtbij volgen. Bovendien konden Venice en ik simultaan filmen toen Daniel terugkwam naar Nederland en Paul op de Filipijnen achterbleef.’
De Filipijnse crewleden begrepen het verhaal van Paul en Daniel van binnenuit en voelden de urgentie om dit goed over te brengen aan de rest van de wereld
De samenwerking was niet alleen om praktische redenen een must. Raes voerde ook veel gesprekken met haar Filipijnse collega over de situatie waarin haar hoofdpersonages verkeerden. Dat leverde waardevolle inzichten op.
‘Venice is van dezelfde generatie als Paul en Daniel', legt Raes uit. 'Zij weet goed voor welke keuzes zij staan. Wat betekent het om daar te blijven? Wat betekent het om te vertrekken? En hoe is het om na tien jaar terug te komen in je land terwijl het veranderd is? Iedereen van de Filipijnse crew heeft wel een familielid dat in het buitenland werkt. Ze begrepen het verhaal van Paul en Daniel van binnenuit en voelden de urgentie om dit goed over te brengen aan de rest van de wereld.’
Een liefdesverhaal
Waar veel documentaires over ongedocumenteerde arbeidsmigranten focussen op leed, is We Had a Plan een zachte film bomvol optimisme. Dat betekent niet dat Raes de grote problemen negeert in haar film.
‘Wat Paul en Daniel meemaken, hangt samen met allerlei idiote toestanden in deze wereld,’ stelt de filmmaker. ‘Dat het paspoort van de een meer waard is dan dat van de ander. Dat mensen hun eigen oma in de Filipijnen achterlaten om hier in een verzorgingshuis voor de oma van een ander te gaan zorgen. Het feit dat Paul en Daniel als homoseksueel koppel in de Filipijnen veel minder rechten hebben. Die grotere thema’s wilde ik via hun verhaal laten zien.’
Als je als kijker van Paul en Daniel houdt, komt het misschien nog meer binnen hoe hard en absurd de wereld in elkaar zit
Toch overheerst de zachtheid in de film. Raes had dan ook vanaf het begin een liefdesverhaal voor ogen. ‘Ik wil het niet allemaal mooier maken dan het is, maar ik vond die liefde en toewijding tussen Paul en Daniel heel belangrijk. Dat gevoel wilde ik gebruiken om dicht bij hen te komen en zo het hart van de kijker te veroveren. Want als je als kijker van hen houdt, komt het misschien nog meer binnen hoe hard en absurd de wereld in elkaar zit. Ik hoop dat je daardoor beseft dat we allemaal recht hebben op een plek onder de zon waar we onszelf kunnen zijn.’
‘Het is best een statement om juist in deze tijd een liefdesverhaal te vertellen’, vervolgt de regisseur. ‘De situatie is soms zo zwart en er zijn zo weinig happy endings in deze wereld. Terwijl ik juist denk dat een verhaal als dat van Paul en Daniel mensen kan verbinden.’
