‘Er wordt nu met zoveel trots naar onze cultuur gekeken’
Vier generaties gabbers over de documentaireserie ‘Hard’
Ruim dertig jaar lang schetsten de media een stereotiep beeld van de gabber: kale koppen op illegale feesten, omringd door criminaliteit en overmatig drugsgebruik. Maar achter dat beeld ging veel meer schuil. In de documentaireserie ‘HARD’ (PowNed) zien we hoe deze rauwe undergroundbeweging – ondanks de negatieve beeldvorming - uitgroeide tot een internationale miljoenenbusiness. NPO Doc ging in gesprek met vier generaties gabbers.
Generatie 1: Ilja Reiman (1969)
Oorsprong gabber: ‘Amsterdam’
Als oprichter van de organisatie Multigroove stond Ilja Reiman letterlijk aan de wieg van de Nederlandse gabbercultuur. Jarenlang weigerde deze pionier interviews te geven, omdat de pers er volgens hem altijd een eenzijdige karikatuur van ‘drugs, kale koppen en ellende’ van maakte. Maar bij de documentaireserie HARD vertrouwde hij erop dat de makers de cultuur wél met trots en eerlijkheid in beeld zouden brengen.
Dat de gabbercultuur in de beginjaren zo negatief werd neergezet, vond Reiman destijds niet meer dan logisch. ‘We wilden ook helemaal niet geaccepteerd worden. De gabberscene was in het begin echt een tegenbeweging van de maatschappij’, legt hij uit. In HARD is te zien hoe de subcultuur halverwege de jaren negentig, mede door de happy hardcore-hype en de extreme commercialisering, haar rebelse karakter verloor. Gabber verdween hierdoor van het straatbeeld. Reiman zag dat als een harde, maar broodnodige reset: ‘Soms moet de bezem er gewoon even doorheen.’
De neergang in de jaren negentig en het hardnekkige negatieve imago dwong de scene om onder de radar te blijven. De gabbercultuur moest zichzelf opnieuw uitvinden en op eigen benen leren staan. Volgens Reiman heeft dat veel opgeleverd. ‘We hebben dit hele ecosysteem zelf opgebouwd, van boekingskantoren tot platenlabels en feesten. Allemaal zonder enige culturele subsidie.’ Reiman kijkt dan ook met veel dankbaarheid naar de documentaire: ‘Er wordt nu met zoveel trots naar onze cultuur gekeken en er wordt prachtig verteld waar we met z’n allen trots op mogen zijn.’
Generatie 2: Leonie Neervoort (1978)
Oorsprong gabber: ‘Rotterdam’
Leonie Neervoort was pas veertien toen ze in 1992 voor het eerst naar een gabberfeest ging. In de jaren daarna zag ze hoe de media het eenzijdige beeld dat Reiman eerder al benoemde versterkten: ‘De media pakten echt de meest ‘wause’ mensen eruit en zetten die voor de camera. Dan krijg je vanzelf een stereotiep beeld.’
Neervoort vindt het jammer dat zelfs de speelfilm Hardcore Never Dies teruggrijpt op die oude stereotypen. Juist daarom is ze zo te spreken over de eerlijkheid van de documentaireserie HARD, waarin voor haar gevoel voor het eerst de mens achter de gabber centraal staat. Vooral een scène met hardcore-pionier DJ Rob raakte haar: ‘Ik zag Rob in tranen terwijl hij vertelt over hoeveel gabber voor hem heeft betekend. Dat is zo herkenbaar, want de muziek heeft mij ook door zoveel moeilijke periodes heen geholpen.’
Toch wil Neervoort de cultuur niet romantiseren. Het publiek bestond vroeger volgens haar wel echt uit ‘rauwe straatschoffies’ met een rugzakje. ‘We wilden helemaal niet gezien worden, we wilden gewoon dansen’, blikt ze terug. ‘Tegenwoordig staat iedereen met zijn telefoon in de lucht en posten ze van alles op TikTok. Mensen willen gezien worden, maar dat gaat ten koste van de saamhorigheid.’
Generatie 3: Daan de Bruijn (1999)
Oorsprong gabber: ‘Hardcore komt uit Rotterdam en gabber uit Amsterdam’
Waar eerdere generaties de pioniersjaren zelf meemaakten, behoort Daan de Bruijn tot de generatie die de cultuur via YouTube ontdekte. Vroeger zocht hij het hele internet af naar elke beschikbare hardcore-documentaire. Dat de subcultuur nu op deze serieuze en positieve manier wordt belicht op nationale televisie, ziet De Bruijn als een logisch gevolg van de groei die de scene heeft doorgemaakt.
Die groei zorgde ervoor dat het imago langzaam is veranderd, al waren de oude vooroordelen volgens hem niet alleen maar slecht. De beruchte verhalen over drugsoverlast en negatieve media-aandacht maakten de cultuur voor hem en zijn vrienden juist aantrekkelijk: het idee dat de buitenwereld denkt dat je ‘gek’ bent, schept ook een sterke band. ‘Dat is eigenlijk precies hoe hardcore voor mij altijd heeft gevoeld: iedereen is tegen ons, iedereen haat ons, maar het is van ons’, vertelt De Bruijn.
Inmiddels organiseert De Bruijn samen met zijn compagnon Lukas de Koning evenementen namens Team Gabber Events. Vooral tijdens zijn werk als evenementenorganisator merkt hij dat de vooroordelen nog altijd bestaan. Maar hij ziet ook hoe snel die verdwijnen zodra mensen écht kennismaken met de cultuur: ‘Wanneer politie of gemeentes voor het eerst met ons samenwerken, stappen ze daar met een vooroordeel in, om er vervolgens achter te komen dat wij gabbers hartstikke warme en gewillige mensen zijn.’
Generatie 4: Yvana Clephas (2005)
Oorsprong gabber: 'Liefde voor de muziek en vriendschap'
De twintigjarige Yvana Clephas is de nieuwe generatie TikTok-gabber. Ze kwam in aanraking met hardcore door haar oudere broer en werd rond haar zestiende actief op sociale media. De pioniersjaren heeft ze niet meegemaakt; veel dingen die ze van de geschiedenis van gabber weet, zijn gebaseerd op verhalen die ze heeft gehoord. Juist daarom maakt de documentaire veel indruk op haar: ‘Door de serie kom ik erachter hoe het er echt aan toe ging, in plaats van alle verhalen die ik altijd hoor.’
Waar de serie laat zien hoe de oude generatie de scene opbouwde, geeft de twintigjarige er op haar eigen manier een vervolg aan. Ze beheert ‘The Gabber Get Together’, een hechte WhatsApp-community met ruim vijfhonderd leden. ‘Normaal heb je het saamhorigheidsgevoel alleen op een feest, maar nu creëer je diezelfde open, vrije sfeer midden op straat, bij een streetrave of tijdens een dagje schaatsen. Dertig jaar geleden kon dat alleen met flyers op feesten; nu bouwen we onze eigen verbinding buiten de club om.’
Wat alle vier de generaties met elkaar verbindt, is het gevoel dat HARD eindelijk recht doet aan een cultuur die de media jarenlang eenzijdig hebben belicht. Doordat de serie de pioniers vanuit trots en kwetsbaarheid hun eigen verhaal laat vertellen, komt het echte gevoel achter de cultuur naar boven. Oudere gabbers vinden daarin eindelijk erkenning, terwijl jongere generaties precies meekrijgen hoe de cultuur is ontstaan waar zij zelf op voortbouwen.
Kijk de documentaireserie
Hard
Een vierdelige docuserie over de geboorte van hardcore in Nederland en de opkomst van de gabbercultuur.