Documentaires die de geschiedenis van Nederlands-Indië belichten
Hoe de verhalen uit Nederlands-Indië tot op de dag van vandaag voortleven
Nederland kent zo'n twee miljoen inwoners met een Indisch oorlogsverhaal in de familie. Daarover praten is belangrijk, maar niet voor iedereen even makkelijk. NPO Doc selecteerde elf documentaires en tv-programma's die de geschiedenis van Nederlands-Indië belichten en laten zien hoe die nog altijd voortleeft in onze samenleving.
Het zwijgen doorbreken
Indië verloren...- Selling a Colonial War
Indringende nieuwe blik op de Nederlandse berichtgeving en beeldvorming van de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog (1945-1949).
Als ik mijn ogen sluit - Leven met de Japanse kampen
Wat hebben de vrouwen en kinderen in de Japanse kampen in Nederlands-Indië meegemaakt? Welke wonden en trauma’s zijn daarbij achtergebleven en hoe zijn ze daar tijdens hun leven mee omgegaan?
Indisch Zwijgen
Drie jonge Indische kunstenaars van de derde generatie duiken in hun eigen familiegeschiedenis in een poging het generatielange 'Indisch zwijgen' te doorbreken.
De stilte van een bloem (2019)
Anne Jan Sijbrandij laat Rob (70 jaar) voor het eerst in gesprek gaan met zijn moeder (95 jaar) over het koloniale verleden van hun familie.
Onze jongens op Java
De meeste Indië-veteranen die de 'politionele acties' van 1945–1949 overleefden, vertelden de buitenwereld nooit over wat ze in Indië meemaakten. Het merendeel hield 70 jaar lang z'n mond, zelfs tegenover hun dierbaren. In deze serie vertellen zij voor het eerst publiekelijk hun verhaal.
Leven in Nederlands-Indië
Ze noemen me Baboe
Deze documentaire combineert verschillende verhalen van baboes (kindermeisjes) om de levensloop van de (fictieve) Javaanse Alima mee te bouwen.
Lief Indië
In deze documentaire worden de levensverhalen van mensen uit Nederlands-Indië verteld. Hun dierbare, maar soms ook traumatische herinneringen worden echter steeds vager. De Indische Krontjongmuziek blijkt een krachtig middel om deze tot leven te brengen.
Buitenkampers
Indische Nederlanders vertellen voor het eerst over de gruwelijke plunderingen en moordpartijen tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog.
Naar Nederland
Radiodoc: Wat ervan overbleef
Lara onderzoekt waarom zoveel Indo-Europeanen, waaronder haar grootmoeder, na de Indonesische onafhankelijkheid voor Nederland kozen.
Radiodoc: De Ranchi baby's
1950: onderweg van Indonesië naar Nederland worden op stoomschip Ranchi 37 baby’s geboren. Podcastmaker Joost Wilgenhof spoort hen op.
De Indische rekening
Hans Goedkoop spreekt met de eerste, tweede en derde generatie over de ontvangst in Nederland en een verloren land en cultuur.
Wat gebeurde er op 15 augustus en 17 augustus 1945?
15 augustus 1945
De datum 15 augustus 1945 geldt in Nederland als het officiële einde van de Tweede Wereldoorlog in het Koninkrijk der Nederlanden. Ook in veel andere landen is dit het geval. Toch vieren wij jaarlijks op 5 mei de bevrijding van Nederland. De overheid koos voor deze datum als nationale feestdag omdat op die dag de Duitsers capituleerden.
Maar op 5 mei 1945 was de oorlog in het gehele Koninkrijk der Nederlanden nog lang niet voorbij. In Nederlands-Indië, zoals Indonesië toen nog werd genoemd, eindigde de oorlog pas op 15 augustus 1945 met de capitulatie van Japan.
Sinds 1988 staan we met een nationale herdenking jaarlijks op 15 augustus stil bij het officiële einde van de Tweede Wereldoorlog en herdenken we alle slachtoffers van de oorlog tegen Japan en de Japanse bezetting van Nederlands-Indië.
17 augustus 1945
Met het einde van de Tweede Wereldoorlog kwam erin Nederlands-Indië niet een einde aan het oorlogsgeweld. Er brak met name op Java en Sumatra een nieuwe geweldsgolf uit, gericht tegen het herstel van het Nederlands gezag. Op 17 augustus 1945 riep Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesië uit.
De Nederlandse regering accepteerde de Republiek Indonesië niet, maar had tot maart 1946 geen militaire middelen om het koloniale bewind op Java en Sumatra te herstellen. Ook de Republiek kende weinig organisatie. Het leidde tot veel geweld tegen met name iedereen die verdacht werd van sympathieën voor Nederland: Indo-Europeanen, Chinezen, Molukkers en Indonesiërs. Deze uiterst gewelddadige periode staat ook wel bekend als de Bersiap. Het gebruik van die term staat de laatste jaren echter ter discussie.
Toen Nederland na maart 1946 het gezag op Java en Sumatra ging herstellen, ontwikkelde zich een koloniale oorlog, waarbij Nederland uiteindelijk 200.000 burgers en militairen zou inzetten. Ook deze periode ging gepaard met veel geweld en zou eindigen met de soevereiniteitsoverdracht op 27 december 1949 aan de Verenigde Staten van Indonesië. Het leidde tot een enorme exodus van bijna 350.000 Indo-Europeanen, Chinezen en Molukkers.
(Bron: https://15augustus1945.nl)
Tips van documentaireliefhebbers
Documentairetips vanuit de NPO Doc-community
Archief van tranen I + II
Regie: Michiel Praal en Pia van der Molen (te zien op Vimeo)
Hoog spel in de Oost
Regie: Foeke de Koe (te zien op NPO Start)
Sporen van Indië
Regie: Reda van der Putten (te zien op DVD of online)
Revolutie in Indonesië
Regie: Marlou van den Berge en Djoeke Veeninga (te zien op NPO Start)
Molukkers in Nederland: 70 jaar op weg naar huis
Regie: Coen Verbraak
Indonesia roept
Regie: Hans Goedkoop (te zien op NPO Start)
Ontbreken er documentaires?
Laat het ons weten!
We werken onze documentairetips geregeld bij en kunnen de input van documentaireliefhebbers daarbij goed gebruiken. Stuur je tip naar redactie@npodoc.nl en geef aan om welke kijktiplijst het gaat. Dank!
Meer weten over Nederlands-Indië?
De koloniale geschiedenis van het huidige Indonesië en de rol die Nederland daarin speelde
Rijksmuseum schrapt de term 'Bersiap'
Dit gebeurde erin tussen 1945 en 1947 in Indonesië
