‘Misschien is deze film wel een liefdesverklaring aan mijn vader’

Fassaert groeide op met zijn moeder, vader en de camera, vertelt hij. Zijn vader filmde het gezinsleven en liet de kinderen vervolgens naar zichzelf kijken. Als kind begreep Fassaert niet goed waarom. Pas jaren later begon hij de betekenis van dat materiaal te ontdekken. Inmiddels maakte hij zelf ook twee documentaires over zijn familie. Fassaert: ‘Ik ben eigenlijk al twee films lang, bijna twintig jaar van mijn leven, aan het begrijpen wat mijn vader deed. En misschien ook wat ik zelf doe. Want ja, de appel valt niet ver van de boom.’

Na het afronden van A Family Affair, waarin zijn grootmoeder centraal staat, wilde hij verder graven in zijn familiegeschiedenis. Hij stond op het punt vader te worden en vroeg zich af of hij die stap durfde te zetten, gezien alles wat er binnen zijn familie was gebeurd. ‘Ben ik in staat om het anders te doen? Die twijfel, die angst voor de mogelijke toekomst, was denk ik de drijfveer die deze film mogelijk maakt.’

© Still

Liefde die ook kan verstikken

Een belangrijk onderdeel van de film is de relatie tussen Fassaerts vader en oom René. René verbleef in een psychiatrische inrichting, waar zijn broer hem weghaalde om zich over hem te ontfermen. ‘Rene is iemand die zich afzondert en die je een hoarder zou kunnen noemen’ vertelt Fassaert. ‘Hij verzamelde zoveel spullen in zijn huis dat de brandweer en woningbouw eraan te pas moeten komen.’

Een pijnlijke botsing tussen zijn vader en oom over diens verzameldrang, werd voor Fassaert de reden om de film te maken. ‘De liefdevolle aandacht waarmee mijn vader steeds maar weer probeert zijn broer te helpen, heeft ook een verstikkend effect op René. Ergens accepteert mijn vader niet wie René is.’

Fassaert begon zich af te vragen of zijn vaders pogingen om René te veranderen misschien ook iets zeggen heeft over hoe hij naar zichzelf kijkt. ‘Ik denk dat mijn vader diep vanbinnen het gevoel heeft dat hij gefaald heeft. Dat hij de destructieve patronen van generatie op generatie heeft doorgezet. Maar daar ben ik het niet mee eens. Hij heeft hele belangrijke veranderingen teweeggebracht. Ten opzichte van mij, maar ook ten opzichte van zijn broer.’

Filmen om te conserveren

Niet alleen in zijn vader, maar ook in René herkent Fassaert iets van zichzelf: de neiging om dingen te bewaren en de tijd stil te zetten. ‘Dat vind ik wel de magie van film,’ vertelt hij. ‘Je kan stukjes van mensen, van levens vastleggen en bewaren. Zelfs als die mensen overlijden. Eigenlijk ben ik ook een soort hoarder.’ Die behoefte heeft voor hem ook een persoonlijke betekenis. Een paar jaar geleden werd hij zelf geconfronteerd met zijn sterfelijkheid, toen bij Fassaert een kwaadaardige hersentumor werd vastgesteld.

‘Ik denk dat er heel diep vanbinnen bij mij een bepaalde doodsangst speelt. Het filmen is voor mij een manier om hiermee om te gaan. Door dingen vast te leggen, kun je ze vasthouden. Je hebt grip op dat leven. Je kan het nog eens terugzien, je kan erop reflecteren. Iets wat zo betekenisvol is, kan je conserveren voordat het verdwijnt.’

© stil

Een liefdesverklaring aan zijn vader

Een van de meest ontroerende momenten in de film is wanneer René vertelt hoe hij waardeert dat zijn broer hem altijd zo trouw heeft bezocht. ‘Het doet iets met me om mijn vader zo ontroerd te zien, dat gebeurde niet vaak in mijn leven,’ zegt Fassaert. ‘Mijn vader ziet zichzelf misschien als iemand die gefaald heeft, als iemand die het niet is gelukt om het allemaal anders te doen. En dan krijgt hij ineens vanuit René die liefde, die hem op dat moment denk ik ook verbaasde.’

Na deze scène zei zijn vader tegen hem: ‘Ik hoop dat je dit hebt vastgelegd, Tom. Ik hoop dat de camera draaide.’ Fassaert: ‘René had zijn dankbaarheid en liefde nog nooit zo expliciet uitgesproken. Ik hoop dat mijn vader daardoor met meer mildheid naar zichzelf kan kijken. Misschien is dit ook wel de ultieme, stiekeme reden van deze film: een soort liefdesverklaring aan mijn vader.’

Kijk het hele DocTalks-interview bovenaan deze pagina.