Deze nieuwe docu’s tipt de redactie in maart

De Bhagwan‑beweging trok in de jaren zeventig en tachtig tienduizenden volgelingen naar communes in meer dan vijftig landen. Onder leiding van Bhagwan Shree Rajneesh (nu bekend onder de naam Osho) creëerden zij een samenleving met eigen morele codes, waarin seksueel grensoverschrijdend gedrag tegen kinderen werd genormaliseerd.

Documentairemaker Maroesja Perizonius groeide op binnen deze beweging en maakte twintig jaar geleden Communekind. In de nieuwe documentaire Generatie Bhagwan (internationale titel Children of the Cult, in 2025 genomineerd voor een BAFTA) keert ze terug naar de gemeenschap. Samen met lotgenoten doorbreekt ze het zwijgen over structureel seksueel misbruik binnen de sekte, een aspect dat in de Netflix‑serie Wild, Wild Country onderbelicht bleef.

De vastberadenheid om het misbruik aan de kaak te stellen is duidelijk voelbaar. De documentaire gaat diep in op de persoonlijke ervaringen van mensen die als kind in de Bhagwan communes opgroeiden en laat tegelijk zien welke structuren binnen de sekte het misbruik en het verzwijgen daarvan mogelijk maakten. 

Perizonius beweegt daarbij zorgvuldig tussen haar rol als maker en als lotgenoot. Ze confronteert verschillende daders, onder wie de man die haar misbruikte, en voelt Bhagwans assistent Sheela aan de tand. Hierdoor wordt duidelijk hoe misbruik een voedingsbodem vindt, jarenlang kan voortbestaan en welke blijvende schade dit bij slachtoffers aanricht.

Regie: Maroesja Perizonius, Alice McShane
Zondag 8 maart om 22:40 uur op NPO 2, NPO Start en npodoc.nl

‘Elk nadeel heeft z’n voordeel’, ‘Je moet schieten anders kun je niet scoren’ en ‘Je ziet het pas als je het door hebt’. Het is bijna onmogelijk nooit een uitspraak van Johan Cruijff gehoord te hebben.

In de nieuwe vierdelige documentaireserie Cruijff krijgt de kijker een uitgebreid portret van de mens, de legende en zijn invloed op het professionele voetbal. De serie volgt Cruijffs jeugd in de jaren vijftig in Amsterdam, zijn eerste stappen op het veld en zijn successen als speler en trainer bij Ajax, FC Barcelona en het Nederlands elftal.

Hoewel er al veel is gemaakt over Johan Cruijff, werkten voor deze serie voor het eerst zijn echtgenote en kinderen mee. Dit levert unieke beelden uit het familiearchief op. Daarnaast maken intieme audiotapes, waarin Cruijff vlak voor zijn overlijden zijn leven bespreekt, zijn aanwezigheid voelbaar.

‘Je kunt Johan Cruijff niet genoeg prijzen als een wonder op voetbalschoenen. En een klein beetje overdrijving kan geen kwaad’, stelt oud-profvoetballer, schrijver en commentator Jan Mulder ietwat dramatisch. Dat lijken de makers van Cruijff ook te vinden. 

We worden meegenomen van het ene legendarische moment naar het andere, waarbij de minder rooskleurige kanten slechts zijdelings aangestipt worden. Desalniettemin zorgen het charisma van Cruijff, beelden van zijn ingenieuze acties op het veld en de sterke weergave van Nederland in de tweede helft van de twintigste eeuw zorgen voor een meeslepend portret dat blijft boeien.

Regie: Sam Blair
Vier afleveringen, wekelijks vanaf zondag 22 maart, om 21:00 uur op NPO 1, NPO Start en npodoc.nl

In 2011 werd Japan getroffen door de zwaarste aardbeving in duizend jaar. De daaropvolgende tsunami brak door de zeeweringen van kerncentrale Fukushima, waardoor reactoren uitvielen, koelpompen stil kwamen te liggen en kernbrandstof begon te lekken. Wat een catastrofe had kunnen worden – naar schatting tien keer groter dan Tsjernobyl – wordt in Fukushima, een kernramp van binnenuit de ramp voor het eerst gereconstrueerd door de ogen van de medewerkers die destijds vastzaten in de centrale.

De scènes in de documentaire doen denken aan rampenfilms: de allesverzengende tsunami, schoolklassen die naar veiligheid zoeken, mensen die vastzitten in gebouwen, en autoriteiten die worstelen met de chaos. 

Maar deze documentaire is uiteraard geen spannende Hollywoodfilm. Dat wordt maar al te duidelijk in de beklemmende, claustrofobische beelden en getuigenissen van mensen die tijdens de ramp vastzaten in de kerncentrale en daar het hoofd koel moesten houden.

De ramp in Fukushima mag dan vijftien jaar later niet meer top of mind zijn, maar deze documentaire neemt de kijker mee in een hoopvol verhaal over veerkracht, vindingrijkheid en de wil om te overleven. 

Regie: James Jones, Megumi Inman
Uitzending in twee delen: Woensdag 11 maart en woensdag 18 maart om 20:25 uur op NPO 2. 
Vanaf woensdag 11 maart volledig op NPO Start en npodoc.nl

El Viento is een familieverhaal over de relatie tussen mens en natuur verteld door sjamaan Carlos Vega en gefilmd door kunstenaar en illustrator Bas Steens. In 2022 verbleef Steens voor een residentie in een dorp in de Chileense Atacama‑woestijn, waar de rijke Lickan Antai‑cultuur nog altijd levendig aanwezig is. Deze eeuwenoude Andes‑cultuur gelooft dat alles een ziel heeft, waardoor dieren, landschappen en planten met hetzelfde respect worden benaderd als mensen.

Dit gedachtegoed klinkt door in het verhaal dat Vega rustig en bedachtzaam vertelt, wat door Steens wordt vertaald naar indrukwekkende beelden en animaties. We zien kleurrijke zonsopgangen, uitgestrekte woestijnlandschappen en vredig grazende lama’s. Wanneer je bijna wegdroomt, schakelt Steens over op speelse animatie die je aandacht direct terugpakt.

Een poëtische documentaire over een eeuwenoude Andes-cultuur lijkt misschien een ‘ver‑van‑je‑bed-show’. Maar El Viento is een overtuigend, kort pleidooi voor respect voor de natuur en je naaste omgeving. De film blijft hangen dankzij de prachtige natuurbeelden, lyrische muziek en de sfeervolle animaties.

Regie: Bas Steens
Zaterdag 7 maart om 20:00 op NPO 2 Extra, NPO Start en npodoc.nl