Wat inspireert Michiel van Erp?

Fotograaf Erwin Olaf (1959-2023)

‘Ik heb twee documentaires over Erwin Olaf gemaakt waardoor ik hem heb leren waarderen als mens en kunstenaar. Als fotograaf had hij een soort precisie waar ik jaloers op kan zijn. Ik werk zelf heel associatief en weet vaak niet precies waar het naartoe gaat. Erwin Olaf wist van tevoren exact wat hij wilde componeren. Zijn foto’s tonen een door hem gecreëerde werkelijkheid. Hij heeft mij enorm gestimuleerd om naast documentaires ook drama te maken.

Mijn favoriete foto van Erwin Olaf is gemaakt in mijn bijzijn, tijdens de opnames van Erwin Olaf: The Legacy. Het is een reproductie van een naaktfoto uit de jaren tachtig van Erwin met zijn oude liefde Teun. Op dat moment was Teun ernstig ziek en leed Erwin al aan longemfyseem. Als filmmaker zag ik vooral de vergankelijkheid, terwijl Erwin juist heel secuur was in het vastleggen van de schoonheid. Dat zie je ook terug in het eindresultaat: een heel mooie foto van twee oude lijven.’

The Bear (2022-2026, 5 seizoenen)

‘The Bear is een brutaal gemaakte Amerikaanse dramaserie vol antihelden. Je ziet zelden een serie waarin álle personages getroebleerd zijn. Het speelt zich af in een restaurant waar iedereen tegen de klippen op werkt om die zaak te laten slagen. Of beter gezegd: hun eigen leven te laten slagen. En dat te midden van zo’n dampende keuken, waar van alles misgaat. Je gaat zó van die mensen houden omdat het volhouders zijn. En het is heel mooi gemaakt. Je kan het eten bijna ruiken.

Vaak is de echte wereld teleurstellender dan die in fictie, maar in deze serie zie je wel een realistische wereld. Daarnaast is het op zo’n manier gedraaid en gemonteerd dat je niet kunt stoppen met kijken.’

Het werk van Marina Abramovic en ULAY

‘Veel van mijn documentaires gaan over mensen die hun grenzen verleggen of uitdagingen aangaan. Ik vind de vastberadenheid waarmee performancekunstenaar Marina Abramovic haar kunst uitvoert en hoe ze daarbij haar eigen lichaam gebruikt, heel bijzonder. Ik ben al heel lang geïntegreerd door de relatie die ze heeft met ULAY [Frank Uwe Laysiepen, red.] ook een performancekunstenaar. Toen zij elkaar vonden, zijn ze elkaar als kunstwerk gaan zien en samen allerlei lichamelijk en geestelijke uitdagingen aangegaan.

Ik bewonder mensen die zoveel grenzen over gaan, die hun leven proberen uit te rekken. Er is bijvoorbeeld een performance waarbij ze elkaar slaan, net zo lang tot er een flauwvalt. Dat kan uren duren. Dat staat zo ver van mijn eigen levenswereld af, dat ik dat alleen maar bewonder. Het is groot en brutaal om jezelf tot kunstwerk te maken. Zelf wil ik het niet, maar het inspireert me wel om verder te kijken dan mijn neus lang is.’

De boeken van John Irving

‘Schrijver John Irving creëert zijn verhalen op een bijzondere manier. De gezinnen uit zijn boeken zijn nooit normaal. Neem bijvoorbeeld The World According to Garp, dat zich afspeelt tijdens de Tweede Wereldoorlog. Daarin wordt verpleegster Jenny Fields zwanger, nadat ze op een stervende man is gaan zitten. Later wordt zij een feministisch boegbeeld. Een wonderlijk verhaal.

Irvings verhalen inspireren mij al sinds mijn eerste documentaires, zoals Lang leve de vereniging (1996-1997). Ik dacht toen: ik kan deze mensen laten zien zoals ik ze op het eerste oog zie, maar ik kan er ook met een ander oog naar kijken. Misschien zijn er wel mensen met onvervulde verlangens of die een heel anders zijn dat je denkt. Ik probeer naar mensen te kijken als romanfiguren. Wie is hier de held? Wie is er ambitieus?

Ik bewonder mensen die niet alleen maar rechtdoor lopen, maar af en toe een zijpad inslaan. Dat is het type mens dat ik heel vaak, zeker in mijn vroege werk, geportretteerd heb. Of ze slagen in hun ambities vind ik dan weer minder belangrijk.’

Wende Snijders

‘Al voor ik haar persoonlijk kende, vond ik de concerten van Wende Snijders een allesomvattende happening. Ongelooflijk knap hoe iemand zo doorwrongen, zo emotioneel, maar ook beheerst zingt en met haar publiek communiceert. Het is dan alsof de hele zaal één adem krijgt. Ik heb haar destijds benaderd voor de rol van Connie Palmen voor de dramaserie I.M. (AVROTROS, 2020). Ik was ervan overtuigd dat als iemand zo mooi, intens en dwars kan zijn én kan zingen, ze vast ook kon acteren.

Ik vind het heel bijzonder dat ze nooit een gemakkelijke weg kiest. Ze is als maker voortdurend op reis zonder dat ze precies weet waar het naartoe gaat. Toen ik dat in haar zag, herkende ik iets van mezelf. Ik ben ook steeds op reis en op zoek naar een bepaalde verdieping. Maar Wende is een heel vrij iemand met een constante stroom aan gedachtes en impulsen die steeds weer iets nieuws durft aan te gaan. Soms denk ik wel: had ik maar iets meer van Wende.

Ik ben iemand die dingen wil laten ontstaan. Bij documentaire heb ik nooit iemand iets opnieuw laten doen. Als ik iets miste op camera, dan was dat maar zo. Zo werk ik eigenlijk ook bij fictie. Natuurlijk spreek je bepaalde dingen af, maar ik weet nooit wat er precies uit komt. Uiteindelijk ben ik toch voor de echtheid. Dat is toch een stukje documentaire wat altijd bij mij blijft.’