Deze docu's kijk je vanaf 5 juli op NPO Doc en NPO Start

Mohammed & Paul - Er was eens in Tanger (93 min.)

De twee tegenpolen vormden een onwaarschijnlijk duo. De gevierde Amerikaanse beatnik-schrijver Paul Bowles (The Sheltering Sky) en de eenvoudige Marokkaanse straatjongen Mohammed Mrabet. Ze ontmoetten elkaar in de jaren zestig in Tanger, destijds een vrijhaven voor westerse schrijvers en kunstenaars. Bowles begon de verhalen die Mrabet zo zwierig vertelde op te schrijven en zo maakte hij van de Marokkaanse visserszoon de eerste analfabeet met veertien boeken op zijn naam.

Voor de Marokkaans-Nederlandse documentairemaker Nordin Lasfar, opgegroeid in Amsterdam in ‘een huis zonder boeken’, veranderden die boeken zijn leven. Net als andere Bowles-adepten ondernam hij als jongeling de reis naar Tanger, om zijn favoriete auteur met een bezoek te vereren. Lasfar leerde toen daar ook Mohammed Mrabet kennen, die hij nu voor de documentaire Mohammed & Paul - Er was eens in Tanger (93 min.) opnieuw opzoekt in een kamer vol cassettebandjes met verhalen.

Mrabet blijkt nog altijd een geboren verteller. Zijn magisch-realistische verhalen zijn voor deze film bovendien met behulp van AI vertaald naar zinnenprikkelende beelden. Van een sprekende vis van wel 150 kilo tot een kolossale watermeloen met een deur erin. ‘Of zijn verhalen waar zijn’, vraagt Lasfar hem onderweg. ‘Wie erin wil geloven, zal erin geloven’, antwoordt de verteller. ‘En wie dat niet doet, zal worden meegenomen door de wind.’ Waarna hij demonstratief zijn handen afklopt.

De vriendschap van Mrabet en Bowles kon floreren op de grens van twee culturen: de traditionele westerse literatuur versus de mondelinge Marokkaanse traditie. De Amerikaanse schrijver kon zich daarmee volzuigen, terwijl de jongen uit Tanger via hem de rest van de wereld kon bereiken. Tegelijkertijd had hun verhouding onmiskenbaar een koloniaal karakter. ‘Hij hield niet van Marokko of Marokkaanse mensen’, vertelt de plaatselijke café-eigenaar Karim Ghailam over Bowles. ‘Hij hield alleen van zichzelf.’

Paul Bowles noemde Mohammed Mrabet ooit eens ‘the evil one’. Tegelijkertijd wordt Bowles verweten de verhalen te hebben gestolen en Mrabet nooit royalty’s te hebben betaald. Geduldig pelt Nordin Lasfar de gecompliceerde relatie af, hij schetst zo de botsende werelden waarvan zij een representant zijn en belicht ook de schrijnende ongelijkheid die daarbij voortdurend een rol speelt. Één vraag hangt intussen voortdurend boven de markt: van wie zijn die verhalen eigenlijk?

Emily: Ik ben Kam (58 min.)

Kunst als bevrijding. Van armoede, vooroordelen en gebrek aan zelfrespect. Via hun kleurrijke, gebatikte doeken vragen Emily Kam Kngwarray en de andere aboriginal-kunstenaressen van het Utopia Women’s Batik-programma vanaf eind jaren zeventig aandacht voor de achtergestelde positie van hun volk, Australië’s oorspronkelijke bewoners, en maken ze meteen een voorzichtig begin met het verbeteren daarvan.

De ontzagwekkende schilderwerken van de matriarch Emily Kam Kngwarray (1910-1996) mogen zich al snel in bijzondere aandacht verheugen. Dertig jaar na haar dood geldt zij als één van de beeldbepalende kunstenaars van Australië en als een onbetwist boegbeeld van de inheemse bevolking. In de boeiende documentaire Emily: Ik ben Kam (58 min.) laat Danielle MacLean zien dat dit bepaald niet vanzelf is gegaan. Tijdens de permanente strijd om hun land met de ‘whitefeller’ hebben Emily en de andere vrouwen van de inheemse gemeenschap in het woestijnachtige Alhalker Country in Centraal Australië niets voor niets gekregen.

Via interviews met trotse aboriginal-vrouwen, die nog met haar hebben gewerkt of die later door haar zijn geïnspireerd, en met witte kunstkenners en conservatoren van de National Gallery of Australia - waar een overzichtstentoonstelling van Emily’s werk wordt georganiseerd - tekent MacLean de vrouw, de kunstenaar en de leider op. Zij komt verder tot leven met fraaie archiefbeelden, uit de tijd waarin Kam Kngwarray de kunst in zichzelf ontdekt en anderen de kunstenares in haar ontdekken. Ook zien we hedendaagse beelden van de gemeenschap die met en zonder haar doorleeft, vervat in grondig doorleefde zang- en dansceremonies.

Emily Kam Kngwarray leeft voort als een vrouw die op latere leeftijd nog leerde haar naam te schrijven en die tegelijk als geen ander kon schilderen wie zij was en is en wie zij, haar volk, waren en nog altijd zijn.

Tussen liefde en leegte (28 min.)

Veertien jaar geleden overleed de moeder van Fee aan de gevolgen van alcoholverslaving. Wat achterbleef, waren ongrijpbare gevoelens en de herinnering aan haar moeder die steeds meer vertekend werd door de verslaving.

In deze persoonlijke documentaire wordt de kijker meegenomen in de zoektocht van Fee naar wie haar moeder was, buiten de verslaving om. Door middel van intieme telefoongesprekken met mensen die haar goed kenden, probeert ze een gelaagd beeld van haar moeder te creëren, haar beter te leren kennen en de verslaving te begrijpen. Deze gesprekken zijn verweven met archiefmateriaal en stille beelden van het Zeeuwse landschap.

Aankomende week op tv en online