Deze docu's kijk je vanaf 1 maart op NPO Doc en NPO Start

Jip van den Toorn: boekhouder (24 min.)

Een beeld zegt dus meer dan duizend woorden. Zeker voor haar. Als Jip van den Toorn door een krant of tijdschrift bladert, kijkt ze volgens eigen zeggen vooral naar de plaatjes.

Ze tekent al van kinds af aan. In de korte docu Jip van den Toorn: boekhouder (24 min.) laat de Amsterdamse cartoonist, kind van een creatief milieu, zien dat ze als meisje al maakte. Bijvoorbeeld ‘Het Grooten Dierenboek voor Mamma en Pappa en Bas en Kees en Oma’ waarin ze haar allereerste cartoons tekende. Zoals die ene over ‘ een vrijen pingwing, een halfgevangen pingwing en een gevangen pingwing'. ‘Misschien was ik toch al wel bezig met onrecht’, constateert Van den Toorn als ze er nu naar kijkt.

Tegenwoordig probeert ze met haar werk nog altijd vat te krijgen op ‘wat er zich in de echte wereld afspeelt’ en orde in de chaos te brengen. Zodat ze zich iets minder machteloos voelt. ‘Er is gewoon zoveel kut nu in de wereld’, zegt Van den Toorn tegen documentairemaker Stephane Kaas. ‘Je kan de hele tijd een boze cartoon maken.’ Maar alleen boze tekeningen maken vindt ze als illustrator, die in haar werk duidelijk stelling neemt, ook niet interessant.

‘Knip dit er maar gewoon uit’, zegt Van den Toorn elders, in één van de ‘vele onderonsjes’ met Kaas, als ze zichzelf toch wel heel arrogant vindt klinken. Hij heeft die gewoon in de film laten zitten. Als ze tijdens het uitlaten bijvoorbeeld tegen haar hond zegt: ‘Kom rennen, we zitten in een documentaire, Ben!’ En daarna, zittend op een bankje, tegen hemzelf: ‘Ik had eigenlijk mijn opschrijfboekje mee moeten nemen. Dat het dan lijkt alsof ik stress.’ ‘Oh ja’, reageert Kaas. Waarna zij haar punchline plaatst. ‘Maar dat heb ik niet. Wel dropjes.’

In wezen heeft ze alleen zichzelf, haar iPad en die hond nodig, constateert Jip van den Toorn zelf in dit handzame portret, waar alles wel inzit: het buitenbeentjesgevoel, haar wanhoop over de wereld en haar nieuwe liefde, schrijver Tobi Lakmaker. Zonder overigens dat ‘t héél erg de diepte ingaat.

Ons campertje (70 min.)

Met haar vriendin in de spiegel heeft Wil een uitstekende verstandhouding. Zij begrijpen elkaar. Ze maken permanent oogcontact, genieten van hun koffie en lachen om precies dezelfde grapjes. Tegelijkertijd lijkt de oudere vrouw haar echtgenoot Hans, met wie ze al twee jaar in een camper Europa doorkruist, soms nauwelijks meer op te merken. Ze weet ook al enige tijd zijn naam niet meer. Hans houdt desondanks de moed erin. ‘Wil heeft lol en hele gesprekken met haar vriendin in de spiegel’, schrijft hij op hun Facebook-account Ons campertje (70 min.), waarmee hij een alsmaar groeiende achterban op de hoogte houdt van zijn belevenissen met z’n vrouw Willemien.

‘Toen het gezegd werd dat Wil Alzheimer-dementie heeft, heb ik zitten huilen’, vertelt Hans Hanswijk aan documentairemaker Diny van Hoften. ‘En Wil heeft mij getroost, hoewel ze geen idee had waarom ik huilde’. Als oud-militair is Hans echter gewend om in oplossingen te denken in plaats van in problemen. Hij slaat alle adviezen van professionals dus in de wind en veegt ook de bezwaren van hun kinderen aan de kant. Hans koopt een camper. Samen zijn de echtelieden, die na bijna vijftig jaar nog altijd onafscheidelijk zijn, sindsdien permanent en route met hun rijdende thuis. ‘Voor ons samen is het beter als we reizen’, zegt Hans tegen hun casemanager. Dat geeft rust.

Van Hoften en haar crew reizen met hen mee naar Tsjechië, Spanje, Bulgarije, Griekenland en Duitsland, maar blijven daarbij volledig onzichtbaar. Als de spreekwoordelijke vliegen op de muur, in de krappe leefruimte van de camper waar Wil volledig is aangewezen op haar zorgzame echtgenoot - en hij, zo wordt steeds duidelijker, eigenlijk ook niet zonder haar kan. Hans moet er niet aan denken dat Willemien naar een verzorgingstehuis gaat. Misschien ook wel omdat hij dan afscheid moet nemen van zijn eigen idee van een geslaagde oude dag, samen in een camper de wereld verkennen. Voorlopig kan hij zulke sombere gedachten over de toekomst parkeren.

Zo ontvouwt zich een zeer intieme roadmovie, die zowel de mooie bestemmingen als de interactie - en de beperkingen daarvan - tussen Hans en Wil met veel empathie toont. Kalm observeert Ons Campertje het echtpaar dat de vlucht naar voren heeft gekozen. Waarbij het natuurlijk onvermijdelijk is dat de tijd hen ooit inhaalt. Tot dat moment modderen ze samen aan, zo goed en zo kwaad als dat gaat. Levend in reservetijd, gevangen in hun eigen vrijheid. Liefdevol, dat wel. En samen, niet alleen.

Het verhaal van Tony Blair - aflevering 2 (52 min.)

Aankomende week op tv en online