‘Mensen realiseren zich niet dat ze funk nodig hebben’

De Amerikaanse regisseur Stanley Nelson heeft een oeuvre waar je u tegen zegt. Ruim dertig documentaires heeft de in 1951 geboren Amerikaan op zijn naam, waarvan er veel gaan over sociale onrechtvaardigheid, racisme en de strijd voor gelijke rechten voor Afro-Amerikanen.

We Want the Funk, geregisseerd samen met Nicole London, is een gezellig feestje binnen zijn oeuvre. Tijdens IDFA, tussen de vele films over wereldleed, was de documentaire een welkome afwisseling. 'Het is geweldig om voor de verandering eens met een léuke film op een festival te zijn,' merkt Nelson op.

We Want the Funk gaat over meer dan muziek alleen. Nelson verbindt de opkomst en ontwikkeling van funk aan religieuze, geografische en muziektheoretische invloeden. Daarnaast besteedt hij veel aandacht aan thema’s als de Amerikaanse burgerrechtenbeweging en de space race, de strijd tussen de Verenigde Staten en de Sovjet‑Unie tijdens de Koude Oorlog om de eerste grote prestaties in de ruimte.

Volgens de regisseur zijn muziekdocumentaires uitermate geschikt om publiek kennis te laten maken met dergelijke onderwerpen: 'Het is een manier om de wereld te begrijpen. Achter het verhaal van funk schuilt de geschiedenis van Amerika vanaf de jaren zestig, zeventig en tachtig. Het is een les Amerikaanse geschiedenis door de lens van funk. Doordat funk vrolijke muziek is, krijgt die geschiedenisles een lichte en speelse toon. Het is serieus, maar nooit té zwaar.'

Die speelse, lichte toon is de hele film voelbaar. Nelson neemt de kijker mee de neurowetenschap in en legt uit wat er in je brein gebeurt als je funk hoort. Ook krijg je een korte introductie in het afro-futurisme. Vervolgens maken we een pitstop in Amerikaanse gospelkerken, waar de vergelijking met funk wordt onderzocht. Daarna neemt Nelson ons mee naar onder andere Congo en Nigeria, waar funk weer een geheel eigen vorm aannam.

Nelson ziet zijn documentaire dan ook als één grote reis: 'Funk wordt zelden als één op zichzelf staande stroming behandelt, waarschijnlijk omdat er geen duidelijk begin- of eindpunt aan te wijzen valt. Daardoor bevat funk ontzettend veel verschillende elementen en verrassingen. Dat wilde ik laten zien.'

Naast deze geschiedenis zit We Want the Funk bomvol legendarische artiesten. Diverse acts uit de Motown stal, Sly & The Family Stone, Labelle, Parliament Funkadelic, David Bowie, The Talking Heads, Questlove: ze komen allemaal voorbij.

Bijzondere aandacht gaat uit naar James Brown. Meerdere geïnterviewden bestempelen hem als dé definitie van funk. Bovendien was zijn tekst Say it loud, I’m black and I’m proud vormend voor veel afro-Amerikanen. Deze boodschap resoneert nog altijd, merkt Nelson tijdens vertoningen van We Want the Funk: 'Tijdens een openluchtvertoning in Harlem werden mensen helemaal gek. Toen ze de James Brown-scène zagen begonnen ze mee te zingen en hielden niet meer op: Say it loud, I’m black and I’m proud!'

Nelson zelf koestert ook warme herinneringen aan James Brown. Als jonge jongen in de jaren zestig werd de regisseur door zijn vader meegenomen naar een concert. 'Hij was op zijn hoogtepunt', blikt de filmmaker terug. 'Het was een ongelooflijke show. James Brown had zoveel energie: hij leek wel uit een kanon geschoten. Het publiek werd helemaal wild. Ik was nog nooit naar een concert geweest en wist niet wat ik meemaakte.'

Het gevoel dat funk oproept is een belangrijke rode draad in Nelsons film. De maker is er niet op uit om funk te definiëren. Zoals cultuurcriticus Dr. Todd Boyd stelt aan het begin van de documentaire: 'Je herkent funk als je het hoort en vooral: als je het vóelt.'

‘Door die uitspraak hoefden we funk niet meer te definiëren in de film’, aldus Nelson. ‘Je kunt uren besteden aan uitleggen hoe een muziekgenre in elkaar zit. De film gaat niet over definities, maar over het gevoel.’

Dat gevoel wilde de regisseur benadrukken door in de film continu muziek te laten horen. Nelson: ‘Funk is dansmuziek. Het is gemaakt om mensen te laten dansen: ik wil dat mensen dat voelen als ze de film kijken. Dat ze van hun stoel opspringen om te bewegen.’

En dat is gelukt. Stilzitten is behoorlijk lastig tijdens deze film. Nelson merkt dit telkens wanneer hij aanwezig is bij vertoningen. Van New York tot Barcelona en Amsterdam krijgt de regisseur uitzinnige reacties. ‘Elke filmvertoning is geweldig. Mensen staan op, dansen, zingen luid mee’, vertelt hij opgewekt.

Volgens de regisseur is die behoefte aan funk niet vreemd in deze tijd. ‘We hebben vrolijkheid nodig’, stelt Nelson. ‘Het lijkt alsof de wereld zich steeds meer afkeert van funkiness. In de Verenigde Staten is nu het meest unfunky regime ooit aan de macht. Daarbinnen is geen ruimte voor iets waardoor je uit de band kan springen, dus ook niet voor funk.’  

Nelson hoopt dan ook dat zoveel mogelijk mensen over de hele wereld zijn film zien: ‘Funk is niet on top of mind.  ‘Het is bijna alsof mensen niet weten dat ze funk nodig hebben. Niemand zegt: "Oh god, ik heb dringende behoefte aan funk.” Maar als ze deze film zien, realiseren ze zich dat ze het wel degelijk nodig hebben.'