‘Wij wilden de personages begrijpen zonder dat we het eens hoefden te zijn’

Sinds corona neemt het wantrouwen in de Nederlandse overheid toe. Steeds meer mensen vinden dat er in ons land van alles misgaat. Ze zijn de bureaucratische regels en torenhoge belastingen zat en vrezen de chemtrails en 5G-straling. Daarnaast zijn ze ervan overtuigd dat zij als enigen het bedrog doorzien.

In de vijfdelige documentaireserie Wakker in Paraguay - Nederlanders op de vlucht naar een land hier ver vandaan (VPRO) volgen regisseurs Fleur Amesz en Gijs Swantee een groep Nederlanders die besluit te vertrekken. Wat beweegt deze mensen en waarom verdient hun verhaal een podium?

Hoe zijn jullie op het idee gekomen om deze serie te maken?
Swantee: ‘Anderhalf jaar geleden liep ik door Weesp en zag ik een sticker met de tekst: ‘Ben je ook zo klaar met Nederland?’. Er stond informatie over een bijeenkomst in de buurt bij. Ik was nieuwsgierig dus besloot er naartoe te gaan. Daar waren misschien wel 250 mensen die het helemaal gehad hadden met Nederland en zeiden: “Wij gaan naar Paraguay”.

Toevallig woonde ik in de jaren ’90 kort in Paraguay, en ik dacht: Huh, wat heb je daar te zoeken? Maar deze ‘wakkere Nederlanders’ zagen het als een beloofd land. Een wit canvas waar ze opnieuw konden beginnen. Ik benaderde Fleur en we maakten meteen een plan om deze mensen te volgen. Ze waren namelijk van plan om zo snel mogelijk te vertrekken, het liefst binnen twee maanden.’

En waarom kozen ze voor Paraguay?
Swantee: ‘Paraguay heeft een dictatoriaal verleden en heeft twee afschuwelijke oorlogen meegemaakt in de afgelopen anderhalve eeuw. Daar is zo’n 80% van de mannelijke bevolking bij omgekomen. Waardoor het land altijd een soort blinde vlek was, ook voor latino’s, en openstond voor de komst van immigranten.

De mensen die in de afgelopen jaren naar Paraguay gingen, vormden hun eigen koloniën. Je hebt vrijwel meteen toestemming om op je eigen stuk grond te bouwen. Zo kan je met gelijkgestemden een eigen gemeenschap vormen binnen het land. Vandaar dat het voor deze Nederlanders interessant is om daar heen te gaan.’

Hoe kwam jullie samenwerking met deze wakkere Nederlanders op gang?
Swantee: ‘Ik sprak Lester, een van de hoofdpersonages uit de serie, bij een volgende bijeenkomst aan over het idee om hen te gaan volgen. Zodra hij akkoord was zijn we ons plan gaan ontwikkelen en kwamen we online bij andere personages als Mart, Yves en Ina terecht.

Al gingen we natuurlijk niet meteen van start. Met geld van het onderzoeksplan ben ik eerst naar Paraguay vertrokken om onze beoogde personages alvast te spreken. Toen hebben ze mij ook goed aan de tand gevoeld.’

Amesz: ‘Wij waren niet de meest voor de hand liggende partner om mee in zee te gaan. Want wij horen natuurlijk wel bij de mainstream media. Deze mensen zijn enorm bang om geframed te worden, dus ik vind het moedig dat zij met ons mee wilden werken.’

Wat was uiteindelijk de reden dat zij jullie en de VPRO vertrouwden met deze serie?
Amesz: ‘Een belangrijk standpunt daarin was dat we besloten niet aan waarheidsvinding te doen. Het uitgangspunt van de serie was niet om erachter te komen of de witte sporen van vliegtuigen in de lucht wel echt vervuilde chemtrailswaren en we verklaren 5G-straling niet als onzin.

Neem bijvoorbeeld een van de personages, Mart, die last heeft van de gevolgen van 5G-straling. Als je echt lichamelijke klachten ervaart door 5G-straling, dan zit je hier in Nederland natuurlijk ook niet goed, want je ontkomt niet aan zendmasten. Wie ben ik dan om te zeggen of dat klopt of niet?

De angsten die deze groep voelt zijn echt, dus wij vonden het interessanter om te onderzoeken wat hen drijft. Hopelijk ontstaat er dan een dialoog tussen mensen die zich wel en niet kunnen vinden in de gevestigde orde. Wij wilden de personages begrijpen zonder dat we het eens hoefden te zijn. Zij waardeerden dat wij er zo in stonden.’

Is dat ook waarom jullie kozen voor deze vorm met een neutrale verteller?
Amesz: ‘De serie zal ongetwijfeld schuren voor zowel de kijkers als de personages, daar kunnen we niet omheen. We wilden de personages niet in een hokje stoppen maar ook niet té veel ruimte geven. De voice-over is een betrokken verteller die dit verhaal over menselijke worstelingen deelt zonder zelf te oordelen. Dat laten we aan de kijker.’

Waarom wilden jullie deze verhalen een podium geven?
Swantee: ‘Het constante zwart-wit denken en elkaar de hele tijd van alles toeroepen doet niet recht aan beide kanten van het debat. Er zitten allerlei grijstinten tussen. Wij willen laten zien dat de mainstream media niet lijnrecht tegenover deze wakkere Nederlanders hoeft te staan.

Natuurlijk maakten ze wel eens heftige statements waar wij iets van vonden, maar iets vinden was onze taak niet. We willen laten zien wat deze mensen drijft en proberen een paar bruggen te slaan, juist omdat er zoveel polarisatie is.’

Amesz: ‘We hadden aan sommige delen van het verhaal geen aandacht kunnen besteden, maar juist volledig meegaan in hun gedachtegoed maakt het interessant. Vergelijk het met een documentaire over een strenge geloofsgemeenschap. Als je hun overtuigingen de hele tijd in twijfel trekt, zie je nooit wat hen werkelijk drijft. Hun standpunten hoeven niet de onze te zijn, maar zij geloven dit oprecht. Het doel is om dat zichtbaar te maken.’ 

Wat hopen jullie de kijker mee te geven?
Swantee: ‘Door polarisatie weten we vaak niet eens waarom sommige mensen zich afkeren van de overheid én van de mensen die het bedrog niet inzien. En die afkeer is heel groot, dat zagen wij tijdens dit maakproces. Ik hoop dat de kijker door deze serie inziet dat we elkaar soms ook een hand kunnen geven.’

Amesz: ‘Zo filmden we een mooie scène met Mart en zijn moeder. Hoewel zijn broer zich niet kan vinden in de bevindingen van Mart, is zijn moeder altijd een luisterend oor. Hij kan zijn verhalen over chemtrails en 5G-straling met haar delen. Zij reageert begripvol, stelt vragen en is ook eerlijk als zij een blauwe lucht zonder vervuilende sporen ziet. Maar zij doen niet meteen de deur dicht naar elkaar, en ik denk dat we daar allemaal wel een beetje van kunnen leren.’