Undercover-onderzoek naar dader Syrische massamoord vastgelegd in 'Killing Anna'
In gesprek met hoofdpersoon Uğur Ümit Üngör over ‘Killing Anna’
Vier jaar lang onderzochten studente Annsar Shahhoud en hoogleraar Uğur Ümit Üngör undercover videobeelden van een massamoord in Syrië. Annsar nam de identiteit aan van de pro-Assad studente ‘Anna’, waarna ze via Facebook de dader op wist te sporen. In de documentaire ‘Killing Anna’ (VPRO) is de kijker getuige van dit baanbrekende onderzoek. NPO Doc sprak hoogleraar Uğur Ümit Üngör, een van de de hoofdpersonen, over zijn ervaring, motivatie en de veiligheidsrisico’s.
In 2019 kreeg Uğur Ümit Üngör, hoogleraar Holocaust- en Genocidestudies aan de Universiteit van Amsterdam, schokkend beeldmateriaal uit Tadamon, een voorstad van Damascus. Daarop was te zien hoe eenenveertig geblinddoekte mannen op koelbloedige wijze werden vermoord door militairen uit het Syrische leger onder Assad.
Üngor besefte direct hoe belangrijk dit materiaal was en dat hij hier voorzichtig mee om moest gaan. Samen met de Syrische academica Annsar Shahhoud startte hij een onderzoek, waarbij ze online op zoek gingen naar de militair op de video die alle moorden leek aan te sturen. Vier jaar lang ging Annsar undercover als ‘Anna’: een pro-Assad studente die zogenaamd haar scriptie schreef over het militaire regime.
Üngör en Shahhoud bliezen een oud Facebook-account nieuw leven en bouwden zo een vriendennetwerk op van Syrische militairen in dienst van Assad. Na maanden zoeken vonden Üngör en Shahhoud de dader. Ze wonnen zijn vertrouwen en kregen hem zelfs zo ver om meermaals te videobellen. In die gesprekken deed hij onthullende uitspraken waarin hij zijn daden zo goed als bekende.
Toen The Guardian in 2022 zowel de video als het onderzoek van Üngör en Shahhoud publiceerde, zorgde dat voor wereldwijde ophef. Voor het eerst werden vermoedens van door het Assad-regime georganiseerde executies bewezen. Regisseur Sam Benstead volgde het onderzoek op de voet en maakte de documentaire Killing Anna, waarin Üngör en Shahhoud hun onthullingen delen.
Killing Anna
Een vrouw riskeert alles om een van de meest meedogenloze regimes ter wereld te ontmaskeren.
Uğur, wat deed het met je toen je de video van de massamoord voor het eerst zag?
Uğur Ümit Üngör: ‘Toen ik deze video zag gebeurde er iets intellectueels en iets emotioneels bij mij. Op intellectueel gebied wilde ik begrijpen wat er aan de hand was. Emotioneel gezien was ik in shock. Hoe kan het dat mensen op klaarlichte dag op deze brute wijze vermoord worden en waarom wordt het in hoge kwaliteit materiaal opgenomen op beeld?
Als je zulke beelden voor je onderzoek keer op keer moet bekijken gaat het uiteraard aan je knagen
Het klinkt misschien vreemd, maar die initiële schok was goed omdat het me activeerde. Het leidde tot toewijding, ik beet me vast in het onderwerp. Maar als je zulke beelden keer op keer moet bekijken gaat het uiteraard aan je knagen. Ik werd niet alleen boos en verdrietig van het geweld, maar raakte ook geïsoleerd. Niemand heeft op een verjaardagsfeestje zin om het hier over te hebben, maar ik kón het ook met niemand delen vanwege het lopende onderzoek.
Gelukkig werkten Annsar en ik ergens naartoe. We hebben een moordenaar gevonden en hem op camera geïnterviewd. Die ontknoping was het jarenlange emotionele onderzoeken, het continu bekijken van de video en alle frustratie en eenzaamheid waard.’
Waarom wilde je dit onderzoek met Annsar doen?
‘Annsar is Syrisch maar studeert en woont sinds 2016 in Nederland. Zij was de enige die ik kende die de kracht, de motivatie, het geduld en het doorzettingsvermogen had om dit te gaan doen. Afgezien van het feit dat ze zelf uit een minderheidsgroepering in Syrië komt en er een groot deel van haar leven heeft doorgebracht, wist ik dat zij het belangrijk genoeg vond om zich er echt aan te committeren.
Daarnaast kon ik niet zelf undercover gaan. Ik spreek redelijk Arabisch maar mijn accent zou meteen verraden dat ik geen Syriër ben.’
Wisten jullie al meteen wat voor onderzoek jullie wilden gaan doen?
‘Ja, dat wisten we vrijwel direct. Toen ik Annsar ontmoette, was ik op hetzelfde moment in contact met diverse Syrische juristen die allemaal felle tegenstanders van Assad waren. Zij hadden zelf geleden onder zijn regime en wilden hem ter verantwoording roepen. De enige manier om toch een zaak op te kunnen bouwen was door mensenrechtenschendingen te documenteren.
Wat ons onderzoek baanbrekend maakt is niet alleen dat we videobeelden hebben van executies uitgevoerd op klaarlichte dag door formele staatsinstanties van het Assad-regime. Het bijzondere is ook dat we de dader hebben gesproken.
Doordat we het vertrouwen van de dader wonnen, konden we hem vragen stellen terwijl hij met zijn gezicht in beeld was
Na maanden van mensen toevoegen op Facebook en naar profielfoto’s staren vonden we hem. We wonnen zijn vertrouwen en hij wilde steeds vaker met Anna videobellen. Daardoor konden we hem vragen stellen terwijl hij met zijn gezicht in beeld was, hij heeft zijn daden min of meer bekend.’
Heeft de dader ooit vermoed dat Anna misschien niet echt bestond?
‘We wisten dat Amjad Youssef, de dader, voor een militaire inlichtingendienst werkte. Dat betekent dat hij is opgeleid om niet om de tuin te worden geleid. Militairen zoals hij zijn hyper waakzaam en extreem achterdochtig tegenover dit soort pogingen. We wisten ook dat als iemand zo meedogenloos grote groepen mensen vermoordt, hij niet gevoelig is en dat hij ook gevaarlijk kon zijn voor ons. Maar we dachten vooral: hoe langer hij blijft praten, hoe beter.
In het begin was hij erg achterdochtig, maar uiteindelijk won Anna zijn vertrouwen. Toen The Guardian het onderzoek publiceerde, kwam Amjad er uiteraard achter. Eerst stuurde hij ons nog allerlei dreigberichten, maar na de val van het regime verdween hij.
De ontlading in Syrië na zijn arrestatie was enorm: mensen gingen de straat op om het te vieren
Op 24 april 2026 is hij gearresteerd . Dat was een verassing. Hij wist dat hij werd gezocht en kwam toch vanuit zijn schuiladres in Libanon naar Syrië, notabene naar het dorp waar zijn ouders vandaan kwamen. Verder is het opvallend dat Amjad na zijn arrestatie claimde dat hij maar veertig mensen heeft vermoord en dat hij daarvoor geen bevelen kreeg van het regime.
De ontlading in Syrië na zijn arrestatie was enorm: mensen gingen de straat op om het te vieren. Hoogstwaarschijnlijk komt er een strafproces. Ik hoop dat hij dan goed wordt verhoord. Alleen dan hebben we kans om meer te weten te komen over wat er echt is gebeurd. In Syrië willen ze hem waarschijnlijk zo snel mogelijk ter dood veroordelen, maar dan weten we nog steeds niets.’
Hoe hebben jullie je veiligheid kunnen waarborgen?
‘We konden op elk moment Anna’s Facebook-account uitschakelen en de telefoon waarmee we hem WhatsApp-berichten stuurden was een soort burner phone. Hoewel het Assad-regime heel gewelddadig is, weten we dat hun digitale capaciteit laag is. Dit had je nooit kunnen doen bij de Russische inlichtingendienst, die hacken je.
Als het even te heftig werd, dan konden we een pauze inlassen. Maar eigenlijk wilde niemand dat
Daarnaast bleven we constant met elkaar in gesprek. Als het even te heftig werd, dan konden we een pauze inlassen. Maar eigenlijk wilde niemand dat omdat we wisten waar we naartoe werkten. Het doel heiligde de middelen.’
Wat hopen jullie dat de documentaire teweegbrengt?
‘Ten eerste hoop ik dat er meer aandacht komt voor het lijden van deze mensen. En dat er een bredere discussie ontstaat over rechtvaardigheid en over dit soort massamoorden. Die vinden namelijk nog steeds plaats, al dan niet vanuit een vliegtuig of op de grond.
Wij hopen dat de documentaire een sterke oproep is voor meer onderzoek
Daarnaast is de film ook een poging om dit soort onderzoek te promoten. Tijdens de grootschalige demonstraties in Iran in januari heeft het regime in één week waarschijnlijk 20.000 mensen gedood op straat. Ze hebben toen het internet afgesloten, omdat ze sinds ons onderzoek weten dat ze geen opnames moeten maken. Hoogstwaarschijnlijk pleegde het Iraanse leger toen ook dit soort brute moorden.
Wij hopen dus dat de documentaire een sterke oproep is voor meer onderzoek. Er is namelijk geen andere manier om dit soort misdaden aan het licht te brengen.’
Killing Anna
Een vrouw riskeert alles om een van de meest meedogenloze regimes ter wereld te ontmaskeren.