‘Als je als ouder niet weet wat er online gebeurt, zal je kind bij problemen ook niet naar jou toe komen’

Wat vond je van de documentaire Choose Your Language?
‘Ik was heel aangenaam verrast. Veel media focussen alleen op het allerslechtste in gaming. Zo is er een onjuist beeld dat online game communities vol zitten met extremisten of dat er voortdurend gerekruteerd wordt. Zoals Choose Your Language laat zien is vooral de toxische taal die gebruikt wordt een groot probleem. Maar de documentaire benadrukt tegelijkertijd terecht dat niet alles wat online wordt gezegd gemeend is. Dat maakt het natuurlijk niet minder erg voor slachtoffers of mensen die zich geschoffeerd voelen door die taal, maar geeft duidelijk aan dat de situatie in een ander perspectief moet worden geplaatst.'

Ondanks dat de jongeren aangeven dat het taalgebruik niet gemeend of ‘als grap’ bedoeld is, kunnen ze niet duidelijk uitleggen wanneer ze een grens overschrijden. Hoe komt dat?
‘Hier speelt de combinatie van de gamingcultuur en gamification een rol. Bij gamification gebruik je game-elementen in situaties buiten de game. Veel gamers die haatdragende taal gebruiken doen dat vanuit een rol die ze online aannemen. Als gamer word je online ondergedompeld in een bepaald jargon en een bepaalde cultuur. Daarbinnen blijft dat taalgebruik ‘grappig’ of een spel, waardoor het minder echt voelt. Maar het draagt wel bij aan normalisatie van haatdragende of racistische taal en dat is problematisch.'

© Sem Vorst en Bram de Graaf

Zit er nog verschil in de normalisatie van extreem taalgebruik in het type online game?
‘Ja, er zijn online schietspellen als Call of Duty. Als je dat speelt moet je de hele tijd gefocust zijn, omdat je constant heel snel moet reageren en er veel actie in zit. Dan kan ik nog wel begrijpen dat je vanuit emotie of adrenaline gaat schelden als het mis gaat. Eigenlijk net zoals je dat zou kunnen doen als je geraakt wordt bij een potje paintballen. Maar online ben je minder geremd én anoniem dus wordt dat schelden sneller extremer.

Bij zogenaamde Sandbox-games, als Roblox of Minecraft is het spelverloop veel trager. Daarin kun je bijvoorbeeld aan een eigen wereld bouwen en anoniem met vreemden chatten. Iemand zou in zo’n game wel een discriminerend symbool, zoals een swastika, kunnen maken, met als grootste risico dat een vreemde hem erop aanspreekt en hij naar een andere spelwereld moet vertrekken. Wat eerder zorgwekkend is aan dit type games is dat er groomers op zitten die contact proberen te leggen met minderjarigen.'

© Sem Vorst en Bram de Graaf

Is er een oorzaak aan te wijzen voor het gebruik van haatdragende taal in online games?
‘De technische architectuur van games, maar ook van computers of laptops, is tegenwoordig heel geavanceerd. Veel fanatieke gamers gebruiken een tweede scherm, een headset en een speciaal toetsenbord. Tijdens het gamen communiceren ze via hun headset. De snelheid is veel hoger dan wanneer je communiceert via tekst in een chat. Je kunt heel snel een scheldwoord roepen en daarna pas nadenken over wat je hebt gezegd.

Maar ik zou zeker niet alleen naar de gamingwereld wijzen als het gaat om het normaliseren van haatdragende taal. Het is een maatschappijbrede ontwikkeling van hoe we dagelijks met elkaar communiceren, ook in de politiek. Termen als ‘omvolking’ en ‘remigratie’ had men in de Tweede Kamer dertig jaar geleden nooit gebruikt, maar lijken nu genormaliseerd. De normalisering van toxische taalgebruik in games is een symptoom, maar niet de oorzaak. De pijlen moeten eerst gericht worden op waar alles start, zoals social media platformen. Als we daar niet normaler met elkaar gaan praten, gaat dat in de gamingwereld ook niet gebeuren.’

© Sem Vorst en Bram de Graaf

In de film zien we hoe ouders geschrokken reageren op het taalgebruik van hun zoon en zijn klasgenoten in online games. Ze gaan erover in gesprek met hem. Wat kun je nog meer doen als ouder?
‘Het kan als drukke ouder lastig zijn om alles in de gaten te houden wat je kind online doet. Maar er zijn een aantal dingen die je wel kunt doen. Laat je kinderen in de woonkamer gamen. Dat klinkt misschien niet ideaal, maar dan zie je wel wat je kinderen aan het doen zijn. Toon daarnaast interesse in wat je kinderen online doen. Vraag eens welk spel ze hebben gespeeld in plaats van hoe het op school was. Dat hoeft niet dagelijks, maar probeer betrokken te zijn. Als kinderen denken dat ouders niet weten wat er online speelt, zullen ze ook niet met problemen die zich daar voordoen bij hen aankloppen.’