‘Ik hoef niet gekozen te worden door een man om comleet te zijn’

In gesprek met Tammie Schoots en Lize Korpershoek over de documentaire Tammie zoekt een vriendje.

Tammie Schoots wil een normaal leven met een normaal vriendje. Zo eentje die Jack & Jones draagt bijvoorbeeld. Maar, als trans vrouw twijfelt ze of dat leven wel voor haar is weggelegd. In ‘Tammie zoekt een vriendje’ volgt regisseur Lize Korpershoek haar goede vriendin Tammie in haar zoektocht naar de liefde. Want hoe doe je dat, in een maatschappij waarin er maar weinig voorbeelden zijn van trans mensen in het alledaagse leven? NPO Doc sprak erover met Tammie en Lize.

Hoe ontstond het idee voor deze documentaire?
Tammie: ‘Ik las een onderzoek waarin stond dat 92 procent van de mensen niet met een trans persoon zou daten. Dat was echt een soort blikseminslag. Ik dacht: hier moeten we iets mee. Want wat zegt dat over hoe we naar liefde, relaties en trans personen kijken? Toch werd mijn eerste filmplan afgewezen.’

‘Ik dacht: misschien is het gewoon nog niet zo’n goed plan’, lacht Lize. ‘Maar na het lezen was ik meteen verkocht. We zijn ermee aan de slag gegaan en gelukkig was BNNVARA wel geïnteresseerd. Zij lieten ons helemaal vrij om de documentaire op onze manier te maken.’

Je zegt in de documentaire dat je verlangt naar een ‘gewoon leven’. Wat betekent dat voor jou?
Tammie: ‘Daar ben ik tijdens het maken heel erg op teruggekomen. Als ik terugkijk denk ik: ‘jeetje, preutse doos’.  Toen ik dat zei, bedoelde ik vooral: een huisje-boompje-beestjeleven. Maar het plan voor deze docu ontstond vijf jaar geleden. Ondertussen kwamen de trad-wife-beweging en andere misogyne trends op. Als ik nu terugdenk aan mezelf toen denk ik: meid, chill een beetje. Zo leuk is het ook weer niet om met een man te zijn.’

Lize: ‘Ik denk dat als je als trans persoon jezelf nergens gerepresenteerd ziet in dat “normale” huisje-boompje-beestjeleven, je het gevoel krijgt dat je zo’n leven moet hebben om helemaal mee te kunnen doen.’

Tammie: ‘De afgelopen vijf jaar is daarin een omslag geweest. Trans personen zijn nog steeds niet ontzettend zichtbaar, maar er zijn wel steeds meer verhalen te zien van trans personen die de touwtjes in eigen handen nemen en hun leven vormgeven zoals ze zelf willen, zoals de mensen die we spraken in deze docu. Dat geeft de ruimte om te kijken naar wat ik zelf wil in het leven, in plaats van iets willen omdat de samenleving je vertelt dat dat het einddoel is.”

Tijdens het maken van de documentaire ging ik door een soort rouwproces, en soms moest ik dingen echt zelf voelen en meemaken. Dan was het best lastig als jij weer op de stoep stond om te filmen.

Tammie Schoots

Heeft het feit dat jullie vriendinnen zijn invloed gehad op de documentaire?
Lize: ‘Ja, enorm. Omdat ik heel veel om Tammie geef, wilde ik haar graag helpen. Ik was heel erg bezig met dingen oplossen en goedmaken. Maar op een gegeven moment merkte ik: dit is haar proces. Ik kan dit niet voor haar doen.’

Tammie: ‘Tijdens het maken van de documentaire ging ik door een soort rouwproces, en soms moest ik dingen echt zelf voelen en meemaken. Dan was het best lastig als jij weer op de stoep stond om te filmen. Maar tegelijkertijd had ik dit met niemand anders kunnen doen, juist omdat het zo’n persoonlijk proces is.’ 

Heb je door het maken van deze documentaire nieuwe dingen over jezelf geleerd?
Lize: ‘Toen we begonnen aan deze documentaire zag ik bij jou de instelling: nou zal ik de wereld eens laten zien dat trans vrouwen ook gewoon kunnen daten.’

Tammie: ‘Klopt, en gaandeweg begon ik wel meer te voelen dan ik had gedacht. Vooral het gesprek met Sophie had veel impact. Sophie is heel multidimensionaal: ze is moeder, heeft een fijne relatie, een carrière én ze is   vrouw. Sophie zei tegen me dat ik meer met mijn transidentiteit bezig ben dan met vrouw-zijn. Dat was pittig om te horen, maar ik dacht ook: misschien zit er een kern van waarheid in.’

Ik denk dat de NPO enorm achterloopt als het gaat over diversiteit. Vaak als je een trans persoon terugziet in de media is het toch een beetje aapjes kijken

Tammie Schoots

Zijn er volgens jullie te weinig van dit soort multidimensionale transpersonen terug te zien in de media?
Tammie:Ik denk dat de NPO enorm achterloopt als het gaat over diversiteit. Vaak als je een trans persoon terugziet in de media is het toch een beetje aapjes kijken. Het gaat vaak over de transitie, of het is een heel feel-good human interest verhaal. Dat is ook belangrijk. Maar ik zou eens een nieuwslezer willen die gewoon toevallig trans vrouw is.’

Lize: ‘Wat deze documentaire uniek maakt, is dat de gesprekken gevoerd worden tussen trans mensen. Tammie werkt zelf ook in de media en kan heel goed interviewen, dus het is niet zo dat er “even” een trans persoon ingevlogen wordt die een half uur mag komen vertellen over diens ervaring en dan weer mag gaan. Je ziet gewoon een gesprek tussen twee transmensen die praten over universele onderwerpen, zoals liefde en moederschap.’

‘Juist het centrum maken van je leven, dat je een relatie móét hebben, betekent ook dat je de regie een beetje uit handen geeft.’ -Lize Korpershoek         

Aan het begin van de documentaire vraag je je af of liefde ook voor jou is weggelegd. Hoe staat dat nu?
Tammie: 'Eerlijk gezegd ben ik aan het einde van de documentaire een beetje een bitter mens geworden.’

Lize: ‘Maar is dat bitter? Is dat niet juist bevrijdend? Want juist het centrum maken van je leven, dat je een relatie móét hebben, betekent ook dat je de regie een beetje uit handen geeft. Nu ben je gewoon lekker bezig met je werk en je leven. En dan komt er wel een keer iemand, of niet.

Tammie: ‘Ja, ik denk dat ik vooral van die heteroseksuele mythe ben afgestapt. De mythe dat pas als een man jou kiest, je daarmee volledig vrouw bent. Alsof een romantische partner uiteindelijk het bewijs is dat je erbij hoort. En ik denk dat ik heel lang bezig ben geweest met: hoe zorg ik ervoor dat ik gekozen word? Hoe zorg ik ervoor dat ik niet te ingewikkeld ben? Terwijl de vraag misschien ook gewoon mag zijn: wil ík eigenlijk wel met deze persoon zijn?’