‘Normaliseer dat vrouwen politiek leider kunnen zijn en zorg dat ze goede bescherming krijgen’

Wat viel jou op aan deze documentaire?
Lizza Mügge: ‘De film toont heel eerlijk wat zo’n zware politieke functie met een mens doet. In het begin zie je Ardern stralen en lachen. Ze gaat er helemaal voor en is compleet zichzelf. Ze lijkt alles aan te kunnen en is heel strijdbaar. Daarnaast krijgt ze ook nog een kind, terwijl ze in functie is. Die neemt ze gewoon mee naar een Verenigde Naties-vergadering. Dat vond ik een heel krachtig beeld.

'Naarmate de film verstrijkt krijgt ze te maken met heftige zaken als de aanslag in Christchurch, de coronacrisis en protesten en bedreigingen. Maar ze blijft die boodschap van liefde en medemenselijkheid verkondigen.

‘Ze laat daarnaast zien dat je als premier mag knuffelen, je zorgen mag maken en je mag huilen. Dat dat niet zwak is, maar juist krachtig. Daarin heeft ze als politiek leider iets totaal nieuws laten zien.’

Ardern worstelt aanhoudend met het imposter syndrome, ook wel het bedriegerssyndroom genoemd. Hoor jij dat vaker van vrouwelijke politici?
‘Ik denk dat Ardern dat heel bewust naar voren brengt. Ze wil laten zien dat ze daar al haar hele leven last van heeft en dat dat niet in een keer weg is omdat ze premier is. Ze maakt van haar onzekerheden haar kracht, wat haar menselijk en benaderbaar maakt. Ardern is nu ook in een positie dat ze dat kan benoemen. Ze kan terugkijken en zeggen: “Ik heb dat imposter syndrome, maar ik heb het toch gedaan.”

‘Het komt vaker voor bij vrouwelijke politici, maar je ziet niet vaak ze dat expliciet benoemen. Dat wordt hen in mediatrainingen waarschijnlijk afgeleerd. Het enige voorbeeld wat ik kan noemen, is Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rianne Letschert, die bij haar aantreden in een interview bij Jinek toegaf dat ze sommige dingen aan haar positie spannend vond.’

Is de haat en kritiek die Ardern krijgt iets wat je herkent uit jouw onderzoeken?
‘Het beeld kan enigszins gekleurd zijn omdat zij premier was tijdens de coronacrisis. Politieke leiders hadden toen sowieso veel te maken met protesten en kritiek.

We zien echter in het internationale onderzoek dat politici met belangrijke portefeuilles allemaal met haat te maken krijgen, maar dat het bij vrouwen een andere vorm aanneemt. Het wordt veel meer op de persoon gespeeld en heeft een heel seksistisch, misogyn karakter.

‘Bij Ardern is het een rode draad door haar premierschap. In het begin zijn het speldenprikjes van weerstand. Het begint met de vragen of ze het wel kan, gecombineerd met opmerkingen over dat ze een baby krijgt en of ze dan wel een goede premier kan zijn.

'Tijdens de coronacrisis komt die haat tot een climax, inclusief doodsbedreigingen. In de film zie je welk effect dat heeft: ze wordt grauwer en vermoeider, heeft last van slaapproblemen en hoofdpijn. Ze neemt uiteindelijk het besluit om af te treden. In Nederland hebben we iets soortgelijks gezien met voormalig minister en D66-partijleider Sigrid Kaag.

‘Vrouwen krijgen dus veel haat te verduren als ze op een belangrijke positie zitten, maar als ze zich inzetten voor feministische thema’s neemt het nog meer toe. In Nederland zag je dat bij Kaag toen ze zich uitsprak over het recht op abortus. Ardern heeft zich hard gemaakt tegen menstruatiearmoede. Dat zijn thema’s die veel haat oproepen bij sommige mensen. Dat wordt enerzijds versterkt door antifeminisme- en antigender-bewegingen, en anderzijds door het idee dat een vrouw zich als leider alleen nog gaat inzetten voor zogenaamde vrouwenonderwerpen.’

Welk effect hebben deze bedreigingen op vrouwen in de politiek?
‘Bedreigingen hebben niet alleen effect op politici zelf en hun omgeving, maar ook op de toekomstige politici en de bereidheid van vrouwen om de politiek in te gaan. Want waarom zou je jezelf in die haat en bedreigingen storten?

‘Lange tijd was er een stijging van vrouwen in de politiek, maar nu is er al een tijdje stagnatie. We zien dat er minder vrouwen zijn onder verkiezingskandidaten voor de Tweede Kamer en Gemeenteraden en dat er minder vrouwen verkozen worden. Na de recente gemeenteraadsverkiezingen is slechts 29% van de wethouders vrouw; hetzelfde als vier jaar geleden. In Zeeland zijn zelfs maar acht van de vijftig wethouders vrouw.’

Wat zou er moeten veranderen om de politiek aantrekkelijker te maken voor vrouwen?
‘We moeten als samenleving iets doen aan die weerstand en haat. Het aanpakken van alledaags seksisme is daarbij belangrijk; dat is een voedingsbodem voor vrouwenhaat.

'Je ziet nu ook een duidelijke tendens van antifeminisme en antigenderbewegingen. Dat komt niet alleen maar van influencers in de manosphere. Er zijn ook vrouwen die zich expliciet als antifeministisch positioneren. Die zaaien daarmee ook haat en werken zo mee aan die weerstand tegen vrouwen in de politiek. Dat moet veranderen.

‘Ik zie veel positieve sociale bewegingen die veranderingen teweeg proberen te brengen. Denk daarbij aan de terugkeer van de Dolle Mina’s en initiatieven als Wij eisen de nacht op en Stem op een vrouw. Veel jonge mensen sluiten zich daarbij aan. Ik denk dat we die energie echt nodig hebben, want we weten uit onderzoek dat protestbewegingen nodig zijn om maatschappelijke druk te zetten.

‘Daarnaast moeten we dit probleem blijven adresseren. Ik snap dat vrouwelijke politici niet iedere bedreiging delen met de rest van de wereld, want dan blijf je bezig en je wil overleven in de politiek. Maar op die manier sluipt er wel een normalisering in die er niet in mág sluipen. Het ís niet normaal en we moeten ons ertegen blijven uitspreken.

‘Ook mannen moeten zich inzetten voor gendergelijkheid en zich actief uitspreken tegen haat en intimidatie tegen vrouwen, want onze democratie staat op het spel en die gaat ons allemaal aan. Normaliseer dat vrouwen politiek leider kunnen zijn en zorg dat ze goede bescherming krijgen. Op die manier kun je stereotypen van wat een politiek leider is doorbreken.’