‘Identiteit heeft voor mij geen eindstation’
In gesprek met nieuwe maker Jonnah Bron

VPRO
De korte documentaire In Transit volgt de zoektocht van Indigo naar een lichaam dat bij hen past. De film laat van dichtbij zien hoe Indigo door een gendertransitie gaat en experimenteert met mannelijke en vrouwelijke kanten. Hizir Chengiz praat met documenatiremaker Jonnah Bron over identiteit, dysforie, seks en de vrijheid om jezelf steeds opnieuw uit te vinden.
Een veranderlijke identiteit
Bron herkent een aantal dingen van zichzelf in Indigo. Dat was dan ook deel van de reden om deze film te maken. Vooral de zoektocht naar identiteit van Indigo herkent ze. ‘Het ene moment denk je: oh ja, dit ben ik echt. Een paar maanden later kom je weer uit op een hele andere identiteit. Maar eigenlijk ben je alles.’ Voor haar is identiteit dan ook niet iets dat vast staat. ‘Identiteit is veranderlijk en fluïde. Het verschuift altijd en het heeft nooit een eindstation.’
Om die zoektocht zo dichtbij mogelijk te filmen, volgde Bron Indigo in intieme momenten: in diens kamer, op bed en tijdens het scheren. Dat ze zo dichtbij kon komen, kwam door de vertrouwensband die ze al met Indigo had voor ze begon met filmen. ‘Ik denk dat ik snel iemand veilig laat voelen. Maar ik heb daar geen trucjes voor. Ik werk veel met thema’s rondom seksualiteit, dus naaktscènes zijn sowieso niet vreemd voor mij.’

In Transit
Indigo worstelt met genderdysforie en voelt zich niet thuis voelt binnen traditionele ideeën over mannelijkheid en vrouwelijkheid.
Het lichaam en dysforie
Bron ziet een verschil tussen hoe iemand zichzelf ervaart en hoe de buitenwereld naar dat lichaam kijkt. ‘Hoe ik mij voel en hoe de buitenwereld het ziet, zijn totaal verschillende dingen zijn.’ Die spanning kan volgens haar confronterend zijn wanneer iemand genderdysforie ervaart. ‘Als mensen je als een vrouw zien omdat je borsten hebt, en je vindt het lastig om als vrouw aangesproken te worden, word je daar elke dag mee geconfronteerd.’
Ook Bron herkent ongemakkelijke gevoelens rondom haar lichaam. Dat was voor haar deels de reden om deze In Transit te maken. Hoewel ze minder dysforie ervaart dan Indigo en zichzelf niet snel non-binair noemt, heeft ze weinig met haar vrouwelijke rondingen: ‘Die had ik liever niet gehad. Ik denk dat het goed is dat mensen een kijkje krijgen in hoe dat is, om die struggle te ervaren.’

Ruimte voor een grijs gebied
Door Indigo zo dichtbij te volgen, ontdekte Bron hoe groot het gebied tussen de traditionele ideeën over man en vrouw kan zijn. ‘Ik heb nu heel dichtbij gezien hoe Indigo zo het grijze gebied eigen heeft gemaakt.’ We krijgen vanaf jongs af aan ideeën mee over hoe mannen en vrouwen eruit horen te zien. Maar die regels hoeven niet bepalend te zijn voor iemands identiteit. ‘Dat Indigo nagels heeft, betekent niet dat hij dan ineens vrouwelijk is of dat hij een vrouw is.’
Hetzelfde geldt voor kleding. In de film draagt Indigo bijvoorbeeld een rok, terwijl hij zichzelf als man ziet. ‘Een rokje hoeft niet te betekenen dat je een vrouw bent. Je kan nog steeds een man zijn met een rokje.’ Voor Bron is Indigo daarmee een voorbeeld van hoe je met jezelf kunt experimenteren en je eigen identiteit kunt vormgeven.
Seks voorbij het taboe
Naast gender en identiteit speelt seks een belangrijke rol in het werk van Bron. Ze vindt het belangrijk dat seks niet automatisch wordt gezien als iets pornografisch, vies of taboe.
Volgens Bron zit er veel meer tussen seks en porno in dan we op beeld vaak zien. ‘Neem een film als Fifty Shades of Grey. Die ging over de BDSM-wereld, maar was ontzettend geromantiseerd. In werkelijkheid kan seks veel ongemakkelijker, sensueler en intiemer zien.’ Door daar kunst over te maken, hoopt Bron een gesprek op gang te brengen.

Jezelf opnieuw uitvinden
Wat kunnen mensen die niet trans zijn volgens Bron leren van Indigo? Vooral dat je jezelf niet hoeft te beperken tot ideeën over wat wel en niet hoort. ‘Je kunt jezelf opnieuw uitvinden, ook al voldoe je dan niet aan de regels van wat hoort of niet. Dat je in transitie bent naar man, betekent niet dat je jezelf meteen hyper mannelijk moet presenteren met spierballen en wijde kleding.’
Voor Bron is dat misschien wel de belangrijkste les uit de film. Indigo laat zien dat mannelijkheid er niet op één manier uit hoeft te zien. Je kunt een rokje aantrekken en tegelijkertijd een baard laten staan. ‘Experimenteren met jezelf, daar is Indigo een goed voorbeeld van.’
Dichtbij mensen blijven komen
Bron staat nog aan het begin van haar carrière als documentairemaker. Wat ze hoopt nooit kwijt te raken? ‘Mijn gave om dichtbij mensen te komen.’ Haar werk zal blijven draaien om intimiteit en de zoektocht naar identiteit. Ze is gefascineerd door hybride documentaires, waarin documentaire en fictie samenkomen. In de toekomst zou ze willen blijven experimenteren met deze vorm.

In Transit
Indigo worstelt met genderdysforie en voelt zich niet thuis voelt binnen traditionele ideeën over mannelijkheid en vrouwelijkheid.