‘Van de onbevangen blik van een kind kunnen we veel leren’

Regisseur Mirjam Marks was geen onbekende op de MS Galaxy, een cruiseschip dat werd ingericht als noodopvang voor asielzoekers. Marks werkte namelijk als vrijwilliger bij Stichting De Vrolijkheid, die kunstprojecten organiseert voor kinderen en jongeren in asielzoekerscentra.

Aanvankelijk wilde de regisseur het vrijwilligerswerk niet vermengen met haar makerschap. Ze was daar immers om de kinderen af te leiden van de werkelijkheid. ‘Ik voelde op een gegeven moment toch de verantwoordelijkheid om deze verhalen zichtbaar te maken,’ aldus de maker. ‘Ik kom vaak op een AZC, maar een heleboel mensen niet. Het zijn parallelle maatschappijen. Om elkaar te leren kennen denk ik dat het belangrijk is om wat meer te laten zien wie deze mensen en kinderen zijn.’

Het gewone in het ongewone

Op zo’n grote boot met heel veel mensen uit allerlei hoeken van de wereld zijn veel verhalen te vinden. Marks zocht vooral naar een manier om het gewone en alledaagse te laten zien, vanuit het perspectief van de kinderen: ‘De gewone dingen die de mensen aan boord doen, zie je bijna nooit in de media. Meestal lees je over de problemen. Het gewone leven in deze ongewone situatie is onzichtbaar. De kinderen doen dezelfde dingen als alle andere kinderen: naar school gaan, vrienden maken, kattenkwaad uithalen.’

Niet alles is echter gewoon. Zo moet een van de kinderen tolken voor zijn moeder. ‘Het gaat om de combinatie’, aldus de regisseur. ‘Die maakt dat het zowel herkenbaar is voor kinderen die niet in deze situatie hebben gezeten als kinderen die dat wel hebben meegemaakt en inmiddels hier een plek hebben gevonden. Dat zij zichzelf terugzien in het Nederlandse media-aanbod vind ik belangrijk.’

Mythes, wijsheden en geanimeerde kindertekeningen

Iedere aflevering van Helden van de Galaxy opent met een mythe, die vervolgens door middel van een voice-over en geanimeerde tekeningen door de hele aflevering verweven zit. De regisseur legt uit: ‘Ik wilde meegeven dat ze vanuit andere culturen komen en dat ze met ander soort verhalen zijn opgegroeid. Misschien hoorden ze niet letterlijk deze verhalen, maar ik wilde vooral een gevoel meegeven.’

De tekeningen bij de mythes, die allen mooie levenswijsheden bevatten, zijn gemaakt door de kinderen op de Galaxy. Niet alleen door de kinderen die je in de serie ziet, maar ook de kinderen die niet in beeld mochten. Marks: ‘Ik vond het belangrijk om hen ook een plek te geven. Ze hebben hierdoor een belangrijke stem in de film.’

Marks is gemotiveerd om die stemmen ook buiten de serie een plek te geven. Een documentaire staat voor haar nooit op zichzelf. Zo wordt er bij Helden van de Galaxy een boek gemaakt die als lesmateriaal gebruikt kan worden. ‘Ik maak mezelf niet wijs dat kinderen uit zichzelf een documentaire op televisie gaan kijken. Dus ik hoop op veel educatie en zichtbaarheid op festivals. Ik wil dat dit gezien wordt.’

Onbevangen naar de wereld kijken

Marks heeft al veel jeugddocumentaires gemaakt. Waarom is dat zo’n leuke doelgroep? ‘Het is een leeftijd waarop je nog onbevangen in de wereld staat,’ legt de regisseur uit. ‘Ze kijken met een blik naar de wereld waar wij als volwassenen veel van kunnen leren. Als twee kinderen uit een huis komen en ze willen voetballen, dan doen ze dat. Ze vragen niet meteen aan elkaar: “Wat eten jullie thuis? Wat geloven jullie thuis? Wij moeten misschien helemaal niet met elkaar voetballen.” Ze doen dat gewoon. De volwassenwereld is heel erg gericht op de verschillen. Die onbevangenheid waarmee je als kind de wereld ziet is een heel belangrijke manier van kijken.’

Tussen wal en schip

In het maatschappelijk debat over asielzoekers wordt het perspectief van kinderen vaak overgeslagen. Dat heeft volgens Marks zeker gevolgen. ‘Deze kinderen zitten zo lang in deze situatie, het zou echt fijner zijn als dat anders zou zijn. Als je in een asielzoekerscentrum zit, ben je niet echt onderdeel van de maatschappij. Je bent niet in het land waar je vandaan komt; je bent tussen wal en schip. Want je ouders mogen niet meedoen en jij als kind wel. Ik hoop dat mensen zich realiseren dat niemand hiervoor kiest. En de kinderen al helemaal niet.’