Hoe kan het dat jonge meiden uit Nederland zomaar voorgoed verdwijnen?

In 2022 maakten Roxanne Herder en Eva Strating samen de film Femicide (BNNVARA). Dit wilden ze maken omdat er volgens hen veel te weinig aandacht was voor deze thematiek. Bij dit onderwerp is dat volgens de regisseurs niet anders. Strating: ‘Vele mensen denken dat uithuwelijking of vormen van huwelijksdwang niet voorkomen in Nederland, maar het speelt wél en de impact ervan op vrouwenlevens is enorm.’

Herder en Strating kwamen op het idee om Gedwongen Geloften te maken toen ze research deden voor een ander documentaire-plan. Ze raakten aan de praat met een jonge vrouw die dreigde te worden uitgehuwelijkt in Pakistan, geheel tegen haar zin in. De regisseurs vroegen zich af: Hoe kan het dat jonge meiden uit Nederland - soms zelfs onder de neus van een leerplichtambtenaar - zomaar voorgoed verdwijnen?

Boze vrouwen gaan de wereld veranderen

Gedwongen Geloften volgt mensenrechtenactiviste Shirin Musa, die volgens de regisseurs de aangewezen persoon is als het gaat om thema’s als gedwongen uithuwelijking en achterlating. Herder: ‘Niemand in Nederland maakt zich zó boos en zó hard om vrouwen in dit soort situaties te helpen. Zij vecht daar elke dag voor.’

Musa maakte zelf een soortgelijk verhaal mee: ze zat vast in een huwelijk omdat haar man weigerde te scheiden. Het motiveerde haar om de stichting Femmes for Freedom op te richten. Daar ontmoet Musa veel vrouwen met indringende verhalen en ziet ze zoveel onrecht, dat ze zich nog sterker gedreven voelt om zich hiervoor in te zetten. Volgens de regisseurs was dat ook de reden dat zij haar mochten volgen voor de film.

Strating: ‘Al haar verdriet en boosheid heeft zich omgezet in extreem activisme en een vastberadenheid om deze vrouwen te helpen.’ Herder beaamt dat deze boosheid ook een drijfveer was voor hun eigen activisme: ‘Na Femicide wilden we een minder zwaar thema oppakken. Maar toen we Shirin’s woede en verontwaardiging voelden, wisten we: dit is iets waar we ons voor in willen zetten en nog jaren mee bezig willen zijn. Boze vrouwen gaan de wereld veranderen.’

© BNNVARA

Om veiligheidsredenen vertolken actrices de slachtoffers

De regisseurs wilden de vrouwen die dit overkwam zelf aan het woord laten, maar ze mochten niet herkenbaar in beeld en ook hun stemmen konden niet worden gebruikt. De gezichten blurren en stemmen vervormen was volgens Herder geen optie: ‘We wilden het menselijke en emotionele van deze vrouwen laten zien. Zij zijn niet alleen slachtoffers, maar ook heel sterk. Ze hebben zichzelf uit deze situaties gered.’

Met actrices konden de regisseurs sterke vrouwen laten zien, hun verhaal vertellen en een emotionele band tussen de kijker en de personages laten ontstaan. Zij mochten niet te veel op de echte vrouwen lijken, maar toch zijn er overeenkomsten.

Strating: ‘Een van de actrices is heel fel, en dat is precies hoe de echte vrouw ook praat. Het zat vaak in een oogopslag of een manier van kijken. Ik was laatst bij een van de vrouwen thuis die voor het eerst de documentaire zag en die zei: “Die ogen, het is gewoon alsof ik naar mezelf kijk.”’

Voor de actrices was het volgens de regisseurs heel ingrijpend om zich zo in te leven in deze vrouwen. Vooral omdat het om echte verhalen gaat, en niet om scripts. Ze moesten in één dag in de rol kruipen en voelden grote verantwoordelijkheid om de verhalen van de vrouwen te delen, juist omdat die vrouwen dat om veiligheidsredenen niet kunnen doen.

© Movies that Matter

Uithuwelijking en huwelijksdwang zijn ook Nederlandse problemen

Uithuwelijking en huwelijksdwang zijn enorme, maar grotendeels onzichtbare problemen. Er zijn inschattingen van hoeveel vrouwen in Nederland in zo’n situatie verkeren, maar harde cijfers ontbreken. Herder: ‘Het is heel erg dat deze vrouwen geen hulp krijgen omdat we ons onvoldoende bewust zijn van de problematiek’.

Om te laten zien dat dit probleem zich overal in Nederland kan voordoen zijn de hoofdpersonages in Gedwongen Geloften heel divers. Strating: ‘We hebben bewust het verhaal van een vrouw uit de gereformeerde kerkgemeenschap meegenomen. Nederlanders hebben namelijk vaak de neiging om te zeggen dat het een geïmporteerd probleem is, dat hier niet voorkomt. Met deze verhalen laten we zien dat het allerlei soorten mensen met verschillende achtergronden kan overkomen.’

De regisseurs vertellen dat er veel te vaak wordt gedacht dat huwelijksdwang een privéaangelegenheid is, terwijl deze vrouwen juist bescherming nodig hebben. Herder: ‘Het gaat om mensenrechten. Je moet kunnen trouwen áls je dat wil en met wie je dat wil. Dat is een vrijheid die voor iedereen zou moeten gelden.’