‘De witte man keek altijd zelf, maar nu wordt hij bekeken’

Na haar twee persoonlijke series De Afhaalchinees (over haar adoptieverhaal) en Sexotisch (over seksueel racisme) zocht Qian van Binsbergen een onderwerp dat ver van haar af stond: de witte man. Toch bleek ook dit onderwerp dichter bij haar te liggen dan verwacht. 

Vis in het water

Van Binsbergen: ‘Ik woon al mijn hele leven in zijn wereld, dus het onderwerp heeft alsnog met mij te maken. Ik gebruik mijn perspectief als Chinese vrouw om naar de witte man te kijken.’ De maker duidt dat perspectief met een vergelijking van een vis in het water: ‘Het water is macht. De vis, de witte man, heeft niet door dat hij in water zwemt totdat het water gaat bewegen of zakt. Ik realiseerde me tijdens het maakproces dat de hele fucking vijver voor hem is gebouwd. En dat ik daar ook in woon, maar geen zwemdiploma heb.’ 

De Jannen

In de serie zien we hoe Qian van Binsbergen op meerdere momenten een groep witte mannen, allemaal met de naam Jan, interviewt. ‘Ik ben gek op de Jannen, ik mag ze heel erg’, vertelt de maker. Van Binsbergen en haar team wilden geen groep samenstellen op basis van stereotypes. Ze kwamen op het idee om te selecteren op de meest voorkomende mannennaam in Nederland: Jan. ‘Ik was benieuwd hoe witte mannen door de wereld lopen. Ik kan me voorstellen dat je dat als witte man vrij zorgeloos kunt doen.’ 

© Omroep ZWART

Nieuw perspectief

Van Binsbergen maakte deze serie voor iedereen die niet wit en/of niet man is. ‘De witte man mag met alle liefde kijken, maar ik maak het niet vóór hem. Ik wil graag taal geven aan iedereen die geen witte man is.’ De reden dat ze expliciet haar Chinese, vrouwelijke perspectief inzet is volgens haar omdat deze opvalt in de journalistiek: ‘Het is een nieuw en ongezien perspectief. Er zijn niet veel Chinese vrouwen op televisie’. 

Dat perspectief bevat ook de nodige humor en lichtheid. In de serie wordt de witte man omschreven als een soort diersoort. ‘Het is een knipoog naar de oldskool koloniale reisdocumentaire’, vertelt Van Binsbergen. Ze noemt als voorbeeld historische reportages waarin een witte koloniale man een volk als de Inuit gaat bestuderen. ‘Sinds de koloniale geschiedenis heeft de witte man alles om zich heen gecategoriseerd. Vanuit zijn positie kon hij altijd kijken, maar hij werd nooit bekeken. Met deze serie draaien we dat om.’ 

© Omroep ZWART

Weerstand en racisme

Onderwerpen als deze roepen vaak weerstand op. Is Van Binsbergen daar met deze serie bang voor? ‘Ik weiger dat dit mij angst in gaat zaaien. Er is weinig dat het een machtssysteem rondom de witte man van mij kan afpakken. Behalve wat ik te zeggen heb als journalist, als documentairemaker, als mens van kleur en als vrouw. De documentaire gaat over ruimte innemen, ruimte geven en ruimte opeisen. Het gaat, net als bij feminisme, niet over machtsovername, maar over gelijkheid.’ 

In de derde, laatste aflevering spreekt Van Binsbergen ook met rechtsextremistische mannen. Hoewel ze persoonlijk wordt geraakt door bepaalde racistische uitspraken, spreekt ze de mannen daar niet op aan. ‘Het is niet mijn taak om op te voeden. Wel om een goede serie te maken en hun beleefwereld te tonen. Maar ik heb daarna niet per se een goede dag.’  

© Omroep ZWART

Bestaansrecht

De maker snapt bovendien goed waar de boosheid van sommige mensen vandaan komt. ‘Er is meer dan genoeg om je terecht druk over te maken. De politiek, de economie, bestaanszekerheid. Maar wat je nu ziet gebeuren is dat die frustratie gericht wordt op migranten. Daar gaat het fout. Natuurlijk moeten we het hebben over bestaanszekerheid, maar deze documentaireserie gaat over bestaansrécht. En dat heeft de witte man altijd gehad, maar mensen die eruitzien zoals ik, of bijvoorbeeld queer zijn, moeten daarvoor vechten.’ 

Kijk het hele DocTalks-interview bovenaan deze pagina.